خبرگزاری مهر، گروه استان ها: ماه محرم در خطه کهن خراسان رضوی روایت زندهای از هویت تاریخی و مذهبی مردمانی است که قرنها با فرهنگ عاشورا زیستهاند. در دیار سربداران، از سبزوار تا بجستان و خلیلآباد، آیینهای عزاداری امام حسین (ع) با جلوههایی ریشهدار و سنتی برگزار میشود؛ آیینهایی که هر کدام بخشی از حافظه تاریخی و دلدادگی مردم این سرزمین به مکتب سیدالشهدا (ع) را روایت میکنند.
سنگزنی، نخلگردانی، علمبندان، تعزیه و سفرههای گسترده اطعام تنها بخشی از سنتهایی است که در ایام محرم در این منطقه جریان دارد و نسل به نسل منتقل شده است. این آیینها نهتنها نمادی از سوگ و ارادت به شهدای کربلا هستند، بلکه نشان میدهند چگونه فرهنگ عاشورا در تار و پود زندگی مردم دیار سربداران ریشه دوانده و هر سال با شکوهی تازه در کوچهها، مساجد و هیئتهای عزاداری زنده میشود.
مروری بر آیینهای سوگواری سنتی دیار سربداران
حجتالاسلام مهدی اکبری، رئیس اداره تبلیغات اسلامی سبزوار در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سابقه شیعی شهرستان سبزوار به قرون اولیه اسلام و حضور امامزادگان و عبور کاروان حضرت رضا (ع) از این منطقه بازمیگردد. این اصالت مذهبی به قدری در تاریخ تبلور یافته که حتی در اشعار مولانا نیز به صراحت از سبزوار به عنوان دیاری که رگههای تسنن در آن راه ندارد، یاد شده و این تعصب شیعهگری، سبزوار را در سطح کشور ممتاز کرده است.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی سبزوار با اشاره به پیوندهای علمی این شهر با مراکز بزرگ شیعی جهان خاطرنشان کرد: ریشههای تشیع در این منطقه به قرن دوم هجری بازمیگردد و شاهد هستیم که احادیثی مشابه آنچه در جبلعامل لبنان وجود داشته، در تاریخ سبزوار نیز نقل شده است. همچنین افتخار بزرگ این دیار آن است که کتاب «لمعه»، از معتبرترین کتب احکام شیعه، در عصر ایلخانیان به درخواست شیعیان سبزوار توسط شهید اول در زمان اسارت ایشان نگاشته و برای مردم این منطقه ارسال شده است. وی افزود که به دلیل همین سوابق درخشان، این شهرستان به عنوان «شهر غدیری ایران» شناخته میشود.
وی گفت: یکی از آیینهای برجسته این دیار، مراسم سنگزنی است که در مناطقی همچون روستای خسروجرد با قدمتی بسیار اجرا میشود. این مراسم برگرفته از اقدام نمادین طایفه بنیاسد در کربلاست؛ آن زمان که پس از سه روز پیکر شهدای کربلا در قتلگاه مشاهده شد، عزاداران به نشانه سوگ، سنگ و خاک بر سر ریختند. امروزه این آیین با ریتم، ملودی و اشعار خاص موسیقی سنتی سبزواری برگزار شده و اخیراً نیز در صحن قدس حرم مطهر رضوی به نمایش درآمده است.
اکبری بیان کرد: آیین دیگری که از دوران سربداران در رگههای مذهبی سبزوار جاری شده، شعار «حسن و حسین» است. این مراسم که در بخشهای وسیعی از شهرستان، از جمله ششتمد و حومه شرقی رواج دارد، با بستن کمر همت عزاداران به یکدیگر اجرا میشود. در این سنت، نام امام حسن (ع) نماد صلح و نام امام حسین (ع) نماد قیام شیعه است و عزاداران با این ذکر اعلام میکنند که پس از صلح امام حسن (ع)، شیعه همواره قائم به قیام حسینی است.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی سبزوار اظهار کرد: تعزیه در سبزوار جایگاهی بسیار رفیع داشته و در کنار سایر آیینها، به عنوان یکی از نمایشهای اصلی مذهبی شناخته میشود. اصالت تعزیه در این منطقه به گونهای است که امروزه علاوه بر اجراهای سنتی، نسخههای کلاسیک آن توسط کارگردانان شهرستان در شهرهای همجوار همچون قوچان، بینالود و تربت نیز اجرا شده و به عنوان الگویی در منطقه مطرح است.
بجستان هر روز سفرهدارِ ۳ هزار عاشقِ حسینی است
حجتالاسلام سعید ذاکری، رئیس اداره تبلیغات اسلامی بجستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به پیشینه مذهبی و اعتقادی مردم خطه بجستان اظهار کرد: مراسمات عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) در شهر بجستان، بهویژه در دهه اول محرم، از دیرباز توسط بزرگان و نیاکان ما با شکوه خاصی برگزار میشده است. امسال نیز این مراسمات با محوریت انسجامبخشی و تجمیع هیئتهای کوچک برگزار میشود.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی بجستان در خصوص جزئیات برنامههای مذهبی افزود: جلسات روضهخوانی به صورت منسجم در سه نوبت صبح، عصر و شب با دعوت از روحانیون شاخص برگزار میگردد. یکی از جلوههای بارز ارادت مردم بجستان به حضرت سیدالشهدا (ع)، برپایی سفرههای اطعام است که طی آن، بانیان در دو هیئت بزرگ شهر، روزانه پذیرای حدود ۳ هزار نفر از عزاداران حسینی هستند.
وی با اشاره به آغاز حرکت دستهجات عزاداری از میانه دهه اول محرم تصریح کرد: از پنجم محرم، دستهجات سینهزنی، زنجیرزنی، نخلگردانی و علامتکشی پس از اتمام مراسمات روضه در مساجد، به خیابان اصلی شهر آمده و به اقامه عزا میپردازند.
ذاکری به مراسم ویژه روز عاشورا اشاره کرد و گفت: در بعدازظهر روز عاشورا، تمامی هیئتهای عزاداری به صورت یکپارچه و منسجم برای ادای دین و فاتحهخوانی به سمت گلزار شهدا و آرامستان شهر حرکت میکنند. این اجتماع بزرگ و عزاداری واحد، پایانبخش مراسمات دهه اول محرم در شهر بجستان خواهد بود.
عزاداری ۵۴ هیئت در شهرستان خلیل آباد
حجت الاسلام رسول فتحیه، رئیس اداره تبلیغات اسلامی خلیل آباد در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: درشهرستان خلیل آباد ۵۴ هیئت عزاداری به عزاداری حضرت سید الشهدا در ایام ماه محرم وبویژه در دهه اول این ماه مشغول بودند.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی خلیل آباد افزود: «علمبندان» مهمترین و شناختهشدهترین رسم عزاداری در خلیلآباد به شمار میرود؛ آیینی که نهتنها آغازگر مراسم محرم است، بلکه بهعنوان یکی از جلوههای شاخص عزاداری مردم منطقه، در فهرست میراث ناملموس کشور نیز به ثبت رسیده است.
وی بیان کرد: پردهخوانی نیز از آیینهای کهن و اثرگذار خلیلآباد است؛ آیینی که گفته میشود قدمتی حدود ۱۲۰ سال دارد.
فتحیه افزود: در این مراسم، راوی با تکیه بر پردههایی مزی تصاویر واقعه کربلا، صحنههای شهادت یاران امام حسین(ع)، حضور حضرت زینب(س) و دیگر فرازهای عاشورا را برای مردم بازگو میکند.پردهخوانی در محرم، بهویژه برای نسلهای قدیم، یکی از مهمترین شیوههای انتقال مفاهیم عاشورا بوده است؛ شیوهای که هم جنبه هنری دارد و هم نقش آموزشی و تربیتی ایفا میکند.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی خلیل آباد بیان کرد: عاشورای حسینی در خلیلآباد، روز اوج اندوه و سوگواری است. مردم از ساعات اولیه صبح با پوشیدن لباسهای مشکی و حضور در هیئتها، مراسم عزاداری را آغاز میکنند. روضهخوانی، سینهزنی، زنجیرزنی و گاهی تعزیهخوانی از مهمترین برنامههای این روز است.
به گفته وی در بسیاری از مناطق شهرستان، عزاداران پس از برگزاری مراسم صبحگاهی، در قالب دستههای منظم به سمت تکیهها، امامزادهها و اماکن مذهبی حرکت میکنند، نوحهها و مرثیههایی که در این روز خوانده میشود، با محوریت مظلومیت امام حسین(ع) و یارانش، فضای شهر را سراسر ماتم و سوگواری میکند.