کمک موثر به بیماران اسکیزوفرنی مزمن با موسیقی و واقعیت مجازی | ایران مدلبز

اسکیزوفرنی یکی از پیچیده‌ترین اختلال‌های روان‌پزشکی است که فقط به چند علامت محدود نمی‌شود و زندگی روزمره فرد را از کار و روابط گرفته تا مراقبت از خود تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری معمولاً با روندی تدریجی و طولانی همراه است و در بسیاری از موارد، نه‌تنها بیمار بلکه خانواده او را نیز درگیر می‌کند. به همین دلیل، هر روش درمانی تازه‌ای که بتواند بخشی از این بار سنگین را کم کند، اهمیت زیادی دارد.

از سوی دیگر، درمان دارویی هرچند ستون اصلی درمان اسکیزوفرنی است، اما برای همه بیماران پاسخ کافی ایجاد نمی‌کند و گاهی با عوارضی همراه می‌شود که ادامه درمان را دشوار می‌کند.

همین مسئله باعث شده است که توجه پژوهشگران به روش‌های کمکی و غیر دارویی بیشتر شود. موسیقی‌درمانی یکی از این راه‌هاست که به‌عنوان روشی آرام، قابل‌تحمل و بدون نیاز به مهارت موسیقایی از سوی بیمار شناخته می‌شود. این روش می‌تواند به کاهش تنش، افزایش آرامش، بهتر شدن ارتباط و حتی بیان احساسات کمک کند. وقتی چنین روشی با واقعیت مجازی همراه می‌شود، امکان ساختن محیطی امن، جذاب و کنترل‌شده فراهم می‌شود؛ محیطی که می‌تواند توجه بیمار را از فشارهای درونی دور کند و فضای مناسب‌تری برای تجربه درمانی بسازد. به همین دلیل، بررسی اثر این ترکیب برای بیماران اسکیزوفرنی مزمن، از نظر علمی و کاربردی ضروری به نظر می‌رسد.

در پژوهشی که توسط فائزه خدائی‌راد، محقق گروه روان‌شناسی دانشکده روان‌شناسی دانشگاه محقق اردبیلی و یک همکار هم‌دانشگاهی انجام گردیده، تلاش شده است اثر یک شیوه درمانی جالب یعنی موسیقی درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی بر نشانه‌های منفی اسکیزوفرنی بررسی شود.

این پژوهش روی ۴۰ بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی مزمن انجام شد. این افراد به شکل تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند و برای سنجش وضعیت آن‌ها از مقیاس علائم مثبت و منفی اختلال اسکیزوفرنی و برخی مقیاس‌های دیگر روان‌پزشکی استفاده شد.

یافته‌ها نشان دادند که موسیقی‌درمانی مبتنی بر واقعیت مجازی بر علائم منفی بیماران اثرگذار بوده است. به زبان ساده، این روش توانسته بخشی از نشانه‌هایی مثل کناره‌گیری، کاهش انگیزه و کاهش ارتباط‌گیری را بهبود دهد. بر اساس نتایج، استفاده از این شیوه می‌تواند به کاهش شدت و تداوم این علائم کمک کند و در نتیجه، روند بیماری را تا اندازه‌ای قابل‌مدیریت‌تر سازد. این موضوع برای بیمارانی که سال‌ها با اسکیزوفرنی زندگی می‌کنند، اهمیت زیادی دارد؛ چون علائم منفی اغلب از سخت‌ترین بخش‌های بیماری برای بهبود هستند.

پژوهشگران در جمع‌بندی خود تأکید کردند که این روش می‌تواند در برنامه‌های درمانی طولانی‌مدت بیماران بستری یا تحت مراقبت، به‌عنوان درمان مکمل در کنار دارودرمانی و روان‌درمانی به کار رود. از نگاه آن‌ها، تداوم استفاده از چنین مداخله‌ای ممکن است به کاهش عوارض زیان‌بار بیماری کمک کند و کیفیت زندگی بیماران را بهتر سازد. در واقع، پیام اصلی پژوهش این است که برای اسکیزوفرنی مزمن فقط دارو کافی نیست و باید از ابزارهایی استفاده کرد که هم کم‌خطر باشند و هم بتوانند بیمار را درگیر درمان نگه دارند.

اهمیت این یافته‌ها که در فصلنامه «دستاوردهای روانشناسی بالینی» وابسته به دانشگاه شهید چمران اهواز منتشر شده‌اند، در آن‌جاست که پیش‌تر در پژوهش‌های جداگانه، هم موسیقی‌درمانی و هم واقعیت مجازی هر کدام به‌تنهایی نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند، اما ترکیب این دو روش کمتر بررسی شده بود. همین نکته به پژوهش حاضر جنبه نوآورانه می‌دهد. به بیان ساده، موسیقی می‌تواند فضای امن و غیرتهدیدکننده‌ای بسازد و واقعیت مجازی نیز با ایجاد تصویرها و محیط‌های دلپذیر، توجه بیمار را از خستگی و تنش دور کند. در کنار هم، این دو عامل شاید بتوانند راهی تازه برای کمک به بیمارانی باشند که از علائم منفی شدید رنج می‌برند.