به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، سیدحسن موسوی‌چلک، در همایش تخصصی پیشگیری از خودکشی با اشاره به اهمیت مداخله به‌موقع در موارد اقدام به خودکشی اظهار کرد: در مواردی که فردی اقدام به خودکشی کرده و خدمات لازم را دریافت می‌کند، نگرانی خانواده‌ها و ضرورت تداوم مراقبت و حمایت باید مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به جایگاه سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی افزود: بهزیستی یکی از سازمان‌های باسابقه و گسترده در این حوزه است و خوشبختانه در شعار امسال نیز موضوع پیشگیری از خودکشی مورد تأکید قرار گرفته است.
موسوی‌چلک با بیان اینکه رویکرد جامعه‌محور باید محور برنامه‌های پیشگیری از خودکشی باشد، گفت: برنامه‌ای با محوریت شورای اجتماعی کشور، وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی و با مشارکت دستگاه‌ها و سازمان‌های مختلف در حال اجراست که تلاش می‌کند مداخلات پیشگیرانه را در سطوح مختلف و با جزئیات لازم دنبال کند.
وی ادامه داد: یکی از ظرفیت‌های مهم در این زمینه، اورژانس اجتماعی و خط تماس ۱۲۳ است که به صورت شبانه‌روزی برای ارائه خدمات تخصصی در دسترس مردم قرار دارد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی همچنین به توسعه خدمات متناسب با شرایط مختلف افراد اشاره کرد و گفت: همه افراد در شرایط بحرانی امکان تماس تلفنی ندارند؛ به همین دلیل، سامانه پیامکی نیز برای افرادی که به هر دلیل امکان برقراری تماس ندارند، به صورت شبانه‌روزی فعال است و کارشناسان پاسخگوی پیام‌های دریافت‌شده هستند.
وی، تربیت نیروی متخصص را یکی دیگر از محورهای مهم برنامه‌های سازمان بهزیستی دانست و افزود: در حوزه پیشگیری و مداخله در خودکشی، نیازمند نیروهای تخصصی و آموزش‌دیده هستیم و به همین منظور دوره‌های مختلف آموزشی و تخصصی در این زمینه برگزار شده است.
موسوی‌چلک همچنین بر ضرورت افزایش تعاملات بین‌بخشی تأکید کرد و گفت: هیچ سازمانی به تنهایی نمی‌تواند مسئله خودکشی را حل کند. همکاری با دستگاه‌های مختلف، انجمن‌ها و نهادهای تخصصی از الزامات موفقیت برنامه‌های پیشگیری است.
وی با اشاره به نقش انجمن‌های علمی اظهار کرد: سازمان بهزیستی تلاش کرده است در تدوین و اجرای برنامه‌ها از ظرفیت انجمن‌های تخصصی استفاده کند و بر این باوریم که بدون بهره‌گیری از دانش و تجربه انجمن‌های علمی، نمی‌توان برنامه‌های مؤثر و پایدار در حوزه آسیب‌های اجتماعی طراحی و اجرا کرد.
رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران ادامه داد: در حوزه مسائل اجتماعی باید از همه ظرفیت‌های موجود، از جمله ظرفیت‌های علمی، تخصصی و اجتماعی استفاده کنیم و این همکاری باید در سطوح مختلف استمرار داشته باشد.
وی همچنین بر ضرورت توجه به تفاوت‌های جغرافیایی و اجتماعی در برنامه‌ریزی‌ها تأکید کرد و گفت: نمی‌توان برای همه نقاط کشور با شرایط متفاوت، یک نسخه واحد در نظر گرفت. برنامه‌های پیشگیری باید متناسب با ویژگی‌ها، نیازها و اولویت‌های هر منطقه طراحی و اجرا شوند.
موسوی‌چلک، مراقبت از مراقبان را نیز یکی از موضوعات مهم در فعالیت‌های اورژانس اجتماعی عنوان کرد و گفت: افرادی که به صورت مستمر در معرض مداخلات و موقعیت‌های بحرانی قرار دارند، خود نیازمند حمایت و مراقبت هستند تا از فرسودگی شغلی و پیامدهای ناشی از فشارهای کاری پیشگیری شود.
وی با بیان اینکه هنوز در دستگاه‌های دولتی آن‌گونه که باید به این موضوع توجه نشده است، افزود: مراقبت از مراقبان باید به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌های حمایتی و حرفه‌ای مورد توجه قرار گیرد.
معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به ضرورت فراگیری، جامعیت، کفایت و پایداری برنامه‌های اجتماعی گفت: هدف این است که مردم در همه نقاط کشور به خدمات مورد نیاز دسترسی داشته باشند. البته باید پذیرفت که هنوز در برخی حوزه‌ها فاصله‌هایی وجود دارد و کار جزیره‌ای نمی‌تواند پاسخگوی مسائل پیچیده اجتماعی باشد.
وی افزود: برنامه کنترل و پیشگیری از خودکشی پس از بیش از یک سال کار کارشناسی تدوین شده و تلاش شده است در آن نگاه جامع به موضوع، توجه به سطوح مختلف پیشگیری و تناسب مداخلات با نیازهای مناطق مختلف کشور مورد توجه قرار گیرد.
موسوی‌چلک با تأکید بر ضرورت پایداری برنامه‌های پیشگیری گفت: راه‌اندازی یک برنامه یا طرح به تنهایی کافی نیست؛ برنامه‌های اجتماعی باید از پایداری لازم برخوردار باشند و تغییرات مدیریتی یا شرایط اجرایی نباید موجب توقف یا تضعیف آنها شود.
تشریح فرایند مداخلات پیشگیری از خودکشی در نظام سلامت
فربد عبادی‌فردآذر، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران در همایش تخصصی پیشگیری از خودکشی با اشاره به روند ارائه خدمات در نظام سلامت اظهار کرد: در این فرایند، پزشک عمومی در سطح نخست وظیفه ارزیابی اولیه را بر عهده دارد و در صورت نیاز، فرد به سطوح تخصصی‌تر و در نهایت بیمارستان و اورژانس ارجاع داده می‌شود.
وی افزود: این فرایند با هدف جلوگیری از دست رفتن زمان طلایی مداخله در افرادی که در معرض خطر خودکشی قرار دارند، در نظام سلامت ایجاد شده است.
عبادی‌فردآذر با اشاره به اقدامات روان‌شناختی در برنامه پیشگیری از خودکشی گفت: روان‌شناسان با خانواده‌های افراد فوت‌شده بر اثر خودکشی تماس برقرار کرده و حداقل در پنج جلسه مداخلات لازم را انجام می‌دهند. همچنین پیگیری‌های لازم برای مراقبت‌های بعدی، برگزاری جلسات گروه‌درمانی و ارائه خدمات روان‌شناختی و آموزشی به سایر افراد در معرض خطر انجام می‌شود.
وی ادامه داد: در موارد اقدام به خودکشی، مصاحبه انگیزشی و ارزیابی سطح خطر توسط روان‌شناسان انجام شده و بر اساس پروتکل‌های وزارت بهداشت، مداخلات روان‌شناختی متناسب با وضعیت فرد ارائه می‌شود.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران افزود: برقراری ارتباط با فرد اقدام‌کننده، ارزیابی سطح خطر، انجام مداخلات تخصصی و پیگیری فرد در روزهای اول، دوم و سوم و سپس پیگیری‌های ماهانه از جمله اقدامات پیش‌بینی‌شده در این برنامه است.
وی با تأکید بر اهمیت ثبت و پایش اطلاعات گفت: اطلاعات مربوط به موارد خودکشی و اقدام به خودکشی در سامانه‌های نظام سلامت ثبت می‌شود و بهبود این سامانه‌ها و افزایش نیروی انسانی متخصص، از نیازهای مهم برای ارتقای کیفیت خدمات است.
عبادی‌فردآذر با اشاره به عوامل مؤثر بر خودکشی اظهار کرد: عوامل رفتاری و تجربه‌های قبلی، عوامل روان‌پزشکی و روان‌شناختی، عوامل زیستی، ژنتیکی و پزشکی، تجربیات دوران کودکی و تروما، عوامل اجتماعی، اقتصادی و محیطی و همچنین دسترسی به ابزارها و وسایل مورد استفاده برای خودکشی از جمله عواملی هستند که باید در برنامه‌های پیشگیری مورد توجه قرار گیرند.
وی بر ضرورت محرمانگی اطلاعات و جمع‌آوری کامل و دقیق متغیرهای مرتبط با موارد خودکشی و اقدام به خودکشی تأکید کرد و گفت: دسترسی به داده‌های دقیق و قابل اعتماد، نقش مهمی در شناسایی عوامل خطر و طراحی مداخلات مؤثر برای پیشگیری از خودکشی دارد.
تأکید معاون وزیر بهداشت بر توجه به فشارهای روانی و آموزشی دانشجویان و دستیاران
در ادامه؛ مسعود حبیبی، معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت در همایش تخصصی پیشگیری از خودکشی اظهار کرد: شاید یکی از مهم‌ترین عوامل مرتبط با خودکشی، اختلالات و مشکلات روانی باشد، اما در حوزه دانشجویی، به‌ویژه در میان دستیاران، عوامل دیگری مانند فشار کاری، شیفت‌های متوالی، خستگی، خواب‌آلودگی و بی‌خوابی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در حوزه دانشجویی، به‌خصوص در دوره دستیاری، علاوه بر فشارهای کاری، سلسله‌مراتب آموزشی و مدیریتی نیز اهمیت دارد. دستیاران در این ساختار تحت آموزش و نظارت اساتید و دستیاران سال‌های بالاتر قرار دارند و گاهی نحوه برخورد در این سلسله‌مراتب می‌تواند از حدود قابل تحمل خارج شود.
حبیبی با اشاره به تجربه یک پرونده در این زمینه گفت: در یکی از پرونده‌ها، یک دستیار سال دوم رشته جراحی فک و صورت به دلیل مشغله کاری درخواست دستیار سال بالاتر را انجام نداده بود و این موضوع در اتاق عمل به برخورد فیزیکی با وی منجر شده بود. این موارد نشان می‌دهد که در نظام آموزشی باید به نحوه تعامل و رفتار در سلسله‌مراتب آموزشی توجه جدی شود.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت همچنین ترس از کمک خواستن را یکی دیگر از چالش‌های مهم دانست و گفت: گاهی دانشجو یا دستیار از اینکه بگوید مشکلی دارد یا در انجام کاری نیازمند کمک است، هراس دارد؛ در حالی که کار درمان، کاری سنگین و دشوار است و تصمیم‌گیری درباره سلامت و درمان بیماران مسئولیت بسیار زیادی به همراه دارد.
وی ادامه داد: باید شرایطی فراهم شود که دانشجویان و دستیاران بدون ترس از قضاوت یا برچسب خوردن، بتوانند درباره مشکلات خود صحبت کنند و در زمان مناسب از خدمات حمایتی و تخصصی بهره‌مند شوند.
حبیبی با اشاره به عوامل مؤثر بر سلامت روان دانشجویان در سال‌های مختلف تحصیل اظهار کرد: در سال‌های ابتدایی دانشجویی، مسائل عاطفی و شکست‌های عاطفی می‌تواند نقش داشته باشد. همچنین مشکلات و اختلافات خانوادگی، تفاوت‌های فرهنگی و مسائل اقتصادی از دیگر موضوعاتی است که ممکن است دانشجویان را تحت فشار قرار دهد.
وی افزود: نگرانی درباره آینده، اشتغال، ازدواج، تأمین مسکن و مسائل مالی و همچنین مقایسه شرایط فرد با هم‌دوره‌ای‌ها یا دوستان دوران مدرسه نیز می‌تواند بر وضعیت روانی دانشجویان اثرگذار باشد.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت تأکید کرد: پیشگیری از خودکشی در میان دانشجویان و دستیاران نیازمند توجه همزمان به عوامل روان‌شناختی، آموزشی، اجتماعی، خانوادگی و اقتصادی است و باید محیطی ایجاد شود که دانشجو بتواند در صورت مواجهه با مشکل، بدون ترس و نگرانی درخواست کمک کند.
کاهش فشار کاری دستیاران برای حفظ سلامت روان آنان ضروری است
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای کاهش فشار کاری دستیاران پزشکی گفت: برای حمایت از سلامت روان دستیاران، محدودیت ساعات کاری و زمان استراحت آنان در نظر گرفته شده است.
وی افزود: در مجموعه وزارت بهداشت تمرکز قابل توجهی بر مسائل مختلف دانشجویان و دستیاران ایجاد شده و برای حمایت از آنان اقدامات متعددی در حال انجام است.
وی افزود: یکی از اقدامات مهم، توجه به شرایط اقتصادی و معیشتی دستیاران است و تلاش شده است حمایت‌های مالی آنان از ابتدای دوره دریافت خدمات، به شکل مناسب‌تری پرداخت شود.
حبیبی با اشاره به مصوبه مجلس در زمینه ساماندهی شرایط آموزشی دستیاران گفت: یکی از اقدامات ارزشمند، توجه به سقف ساعات کاری دستیاران است؛ به‌گونه‌ای که ساعات کار هفتگی آنان نباید از حد مشخصی فراتر رود و در صورت ضرورت ادامه فعالیت، زمان استراحت کافی برای آنان پیش‌بینی شده است.
وی ادامه داد: در شرایطی که دستیار ناچار به فعالیت‌های طولانی‌مدت باشد، تأمین زمان استراحت کافی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ چرا که تداوم فشار کاری و کمبود استراحت می‌تواند سلامت جسمی و روانی دستیاران را تحت تأثیر قرار دهد.