آموزش و پژوهش،  پشتوانه درمان مؤثر هستند / علم، بدون اخلاق در درمان معنا ندارد | ایران مدلبز

مسیر پزشکی برای برخی با علاقه آغاز می‌شود و با پشتکار ادامه می‌یابد؛ مسیری که گاه سال‌ها طول می‌کشد و با مسئولیت‌های حرفه‌ای و خانوادگی درهم می‌آمیزد. دکتر ملیکا زارعی ثانی، فوق تخصص آسم، آلرژی و ایمونولوژی بالینی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، یکی از پزشکانی است که این مسیر طولانی را با پیوستگی، صبوری و تعهد طی کرده است.

این بانوی پزشک متولد سال ۱۳۶۴ در شهرستان سبزوار است و دوران دبیرستان خود را نیز در همان شهر گذرانده است. سال ۱۳۸۳ وارد دانشگاه علوم پزشکی سمنان شد و دوره پزشکی عمومی را در این دانشگاه به پایان رساند. پس از آن، دوره طرح خود را به مدت یک سال و نیم در شهرستان نقاب، حد فاصل سبزوار و مشهد، به‌عنوان پزشک اورژانس سپری کرد؛ دوره‌ای که همزمان با آن در آزمون تخصص شرکت کرد.

دکتر زارعی ثانی در سال ۱۳۹۳ وارد دوره تخصص اطفال در دانشگاه علوم پزشکی مشهد شد. دوره‌ای که به گفته خودش، تنها ورودی اطفالی بود که ساختار چهار ساله را تجربه کرد و پس از آن مجدداً به سه سال بازگشت. این دوره در سال ۱۳۹۷ به پایان رسید و او طرح تخصصی خود را به‌عنوان تک‌متخصص اطفال در شهرستان بجستان، تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی گناباد، به‌عنوان پزشک مقیم گذراند.

پیش از ورود به دوره فوق تخصص، فعالیت‌های بالینی متعددی در کارنامه او ثبت شده است؛ از جمله حضور به‌عنوان متخصص اطفال در بخش ICU بیمارستان قائم(عج)، فعالیت در بخش NICU بیمارستان پاستور و همچنین دو سال پزشک مقیم در بیمارستان تأمین اجتماعی. او حتی در فراخوان هیأت علمی دانشگاه آزاد نیز پذیرفته شد، اما همزمانی این پذیرش با قبولی در دوره فوق تخصص آلرژی و ایمونولوژی در مشهد، باعث شد مسیر فوق تخصص را انتخاب کند.

ورود به رشته آلرژی و ایمونولوژی بالینی از طریق تخصص اطفال یا داخلی امکان‌پذیر است و دکتر زارعی ثانی این مسیر را از تخصص کودکان طی کرد. او در سال ۱۴۰۰ وارد دوره فوق تخصص شد و این دوره را در سال ۱۴۰۳ به پایان رساند. پس از قبولی در بورد فوق تخصصی، به‌عنوان عضو هیأت علمی آموزشی به گروه مربوطه پیوست.

او توضیح می‌دهد که رشته آلرژی و ایمونولوژی، برخلاف تصور رایج، محدود به کودکان نیست. این رشته دو شاخه اصلی آلرژی و نقص ایمنی دارد و بیماران از کودکی تا بزرگسالی را در بر می‌گیرد. اگرچه به دلیل شیوع بیشتر بیماری‌های نقص ایمنی در کودکان، این تصور وجود دارد که این رشته صرفاً کودک‌محور است، اما در عمل بیماران بزرگسال نیز در بخش‌های آلرژی و ایمونولوژی بستری و درمان می‌شوند.

یکی از اقدامات علمی شاخص دکتر زارعی ثانی و هم‌دوره‌ای‌هایش، مشارکت در ترجمه کتاب مرجع «آلرژی میدلتون» بوده است؛ کتابی سنگین با حدود ۹۰ فصل که پیش از این به فارسی ترجمه نشده بود. او به همراه گروهی ۱۰ تا ۱۲ نفره از فلوشیپ‌های آلرژی و ایمونولوژی در کشور، این کتاب را طی سه سال ترجمه و ویرایش کردند. هر فصل میان اعضای گروه تقسیم شد و در نهایت، این اثر در چند جلد منتشر و در اختیار دانشجویان قرار گرفت؛ اقدامی که به گفته او، یکی از کارهای ماندگار علمی در این رشته محسوب می‌شود.

در حوزه آموزش و انتقال دانش، دکتر زارعی ثانی از سال گذشته تاکنون در سمینارها و کنفرانس‌های متعددی به‌عنوان سخنران حضور داشته و در دوران فلوشیپ نیز تجربه سخنرانی علمی داشته است. او در حال حاضر دبیر علمی و اجرایی و از سخنرانان یک کنفرانس یک‌روزه بازآموزی است که برای متخصصان طب اورژانس، داخلی، زنان و سایر رشته‌ها برگزار می‌شود و امیدوار است در سال‌های آینده، دانشگاه علوم پزشکی مشهد میزبان کنگره آلرژی و ایمونولوژی کشور باشد.

از نگاه او، سه حوزه آموزش، پژوهش و درمان کاملاً به یکدیگر وابسته‌اند. آموزش، پایه همه فعالیت‌هاست، پژوهش موجب به‌روز شدن دانش و ارتقای آن می‌شود و درمان، برآیند این دو حوزه است. او با اشاره به ماهیت رشته آلرژی و ایمونولوژی که مبتنی بر آزمون، تجربه و کارآزمایی بالینی است، پژوهش را منبعی ارزشمند برای تصمیم‌گیری‌های درمانی می‌داند. هرچند خود را بیشتر یک کلینیسین می‌داند، اما تلاش می‌کند در آموزش و پژوهش نیز فعال بماند.

دکتر زارعی ثانی معتقد است دانشگاه‌ها باید به سمت روش‌های نوین در آموزش، پژوهش و درمان حرکت کنند. تقویت ارتباطات بین‌رشته‌ای، فعال بودن کمیته‌های پژوهشی در گروه‌ها و بهره‌گیری درست از ابزارهای نوینی مانند هوش مصنوعی را از ضرورت‌های امروز دانشگاه می‌داند؛ ابزارهایی که می‌توانند به ارتقای کیفیت خدمات و آموزش کمک کنند.

او درباره ویژگی‌های یک استاد موفق می‌گوید: علم شرط لازم است، اما کافی نیست. اخلاق حرفه‌ای، احساس مسئولیت نسبت به بیماران و دانشجویان، تعهد به اصول انسانی و رفتار محترمانه، به‌ویژه در شرایطی که انگیزه دانشجویان تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و طولانی بودن مسیر تحصیل کاهش یافته، از ارکان اساسی استاد موفق به شمار می‌رود.

مسیر تحصیلی دکتر زارعی ثانی، مسیری طولانی و پیوسته بوده است؛ مسیری که با کشیک‌های سنگین، طرح‌های متعدد و مسئولیت‌های خانوادگی همراه شده است. او اکنون سومین دوره طرح خود را می‌گذراند و از سختی‌های دوران تخصص اطفال و فوق تخصص، به‌ویژه به‌عنوان یک مادر، یاد می‌کند. در دوران طرح تخصص، زمانی که تک‌متخصص شهرستان بجستان بود، با فرزندی یک‌ونیم‌ساله، ۲۳ روز مقیم بیمارستان می‌ماند و همواره باید در دسترس می‌بود؛ تجربه‌ای دشوار که به گفته خودش، تنها کسانی که آن را زیسته‌اند، عمق آن را درک می‌کنند.

در میان خاطرات فراوان بیمارستانی، یکی از به‌یادماندنی‌ترین لحظات زندگی حرفه‌ای او به دوران اینترنی در سال ۱۳۸۸ بازمی‌گردد؛ زمانی که پس از ۲۴ ساعت کشیک سنگین، در راه خروج از بیمارستان با مادری باردار مواجه شد که در آستانه زایمان بود. دکتر زارعی ثانی، با وجود خستگی شدید، نتوانست بی‌تفاوت بگذرد و تنها در چند دقیقه، نوزادی را در راهروی بیمارستان به دنیا آورد؛ تجربه‌ای که مادر و نوزاد را از خطر نجات داد و برای همیشه در ذهن او ماندگار شد.

نقش خانواده در این مسیر طولانی، به گفته او، بسیار پررنگ بوده است. پدر و مادرش همواره او را به ادامه تحصیل تشویق کرده‌اند و باور به «شدن» را در او تقویت کرده‌اند. ازدواج او همزمان با آغاز دوره تخصص در سال ۱۳۹۳ رخ داد و همراهی همسرش ــ مهندس شهرسازی ــ یکی از عوامل مهم تداوم این مسیر دشوار بوده است. او مادر یک پسر هشت‌ونیم‌ساله است.

در اوقات فراغت، هرچند محدود، دکتر زارعی ثانی به نقاشی و موسیقی علاقه دارد. موسیقی سنتی و ساز دف را دوست دارد و هفته‌ای یک ساعت در این زمینه کلاس می‌رود. با وجود اشتغال مداوم در فضای کلینیکی و بیمارستانی، تلاش می‌کند بخشی هرچند کوچک از زمان خود را به علایق شخصی اختصاص دهد.