آیا جراحی های زیبایی در دوران بارداری خطرناک هستند؟ | ایران مدلبز

پاسخ روشن این است: جراحی های زیبایی انتخابی در دوران بارداری توصیه نمی شوند و معمولاً باید تا بعد از زایمان به تعویق بیفتند. منظور از جراحی انتخابی عملی است که برای حفظ جان یا درمان یک بیماری ضروری نیست و به تعویق انداختن آن، سلامت فرد را تهدید نمی کند؛ مانند لیپوساکشن، ابدومینوپلاستی، جراحی زیبایی بینی، پروتز یا لیفت سینه، بلفاروپلاستی و کاشت مو.

این توصیه به آن معنا نیست که تمام داروهای بیهوشی الزاماً باعث آسیب جنین می شوند یا هر فردی که پیش از اطلاع از بارداری جراحی کرده است حتماً با مشکل روبه رو خواهد شد. مسئله اصلی این است که بارداری، وضعیت گردش خون، انعقاد، تنفس، گوارش، پوست و پاسخ بدن به جراحی را تغییر می دهد. از سوی دیگر، جراحی زیبایی منفعت پزشکی فوری ندارد؛ بنابراین پذیرفتن هر مقدار ریسک قابل اجتناب برای مادر و جنین منطقی نیست.

با توجه به مطالب گفته شده در وبلاگ های زیبایی کلینیک ها و منابع معتبر مانند مایوکلینیک، plasticsurgery، نوین ایرانا، کلینیک کلیولند و همچنین راهنماهای تخصصی زنان و بیهوشی توصیه می کنند جراحی های انتخابی تا پس از زایمان به تأخیر بیفتند. در مقابل، اگر جراحی برای درمان یک بیماری جدی یا وضعیت اورژانسی ضروری باشد، نباید فقط به دلیل بارداری از انجام آن خودداری کرد. در چنین شرایطی، متخصص زنان، جراح و متخصص بیهوشی باید با همکاری یکدیگر ایمن ترین برنامه را تعیین کنند.

خلاصه تصمیم گیری درباره جراحی در بارداری

نوع اقدام	رویکرد معمول
جراحی صرفاً زیبایی و انتخابی	تا بعد از زایمان به تعویق بیفتد
جراحی غیرضروری اما دارای دلیل پزشکی	در صورت امکان به بعد از زایمان موکول شود
جراحی ضروری که امکان تعویق طولانی ندارد	زمان آن با نظر تیم تخصصی تعیین شود؛ در برخی موارد سه ماهه دوم مناسب تر است
جراحی اورژانسی یا نجات بخش	در هر مرحله بارداری انجام می شود و نباید به تأخیر بیفتد
جراحی انجام شده پیش از اطلاع از بارداری	به معنی آسیب قطعی نیست؛ سوابق دارویی و بیهوشی باید به متخصص زنان ارائه شود

نکته مهم این است که توصیه به سه ماهه دوم، درباره جراحی پزشکی ای مطرح می شود که نمی توان آن را تا بعد از زایمان به تعویق انداخت. این توصیه مجوز انجام جراحی زیبایی در ماه چهارم، پنجم یا ششم بارداری نیست. جراحی های صرفاً زیبایی در تمام سه ماهه های بارداری بهتر است انجام نشوند.

چرا جراحی زیبایی در بارداری با حالت عادی تفاوت دارد؟

بارداری یک وضعیت پایدار و بدون تغییر نیست. بدن مادر برای رشد جنین و آماده شدن برای زایمان، تغییرات گسترده ای را تجربه می کند. حجم خون، ضربان قلب، مصرف اکسیژن، وضعیت عروق، فعالیت دستگاه گوارش و نحوه پاسخ بدن به داروها با قبل از بارداری تفاوت دارد. این تغییرات طبیعی برای ادامه بارداری ضروری اند، اما برنامه ریزی بیهوشی و جراحی را پیچیده تر می کنند. متخصص بیهوشی باید هم زمان از اکسیژن رسانی و گردش خون مادر و جنین محافظت کند. وضعیت قرارگرفتن بدن روی تخت، نوع داروها، مدت جراحی، احتمال خونریزی و پیشگیری از لخته نیز باید متناسب با سن بارداری تنظیم شوند.

در یک جراحی ضروری، این پیچیدگی ها پذیرفته و مدیریت می شوند؛ زیرا انجام ندادن عمل ممکن است خطر بیشتری داشته باشد. اما در جراحی زیبایی، نتیجه مورد انتظار معمولاً بهبود ظاهر است و تعویق چندماهه آن آسیبی به سلامت وارد نمی کند. به همین دلیل، نسبت فایده به خطر با یک عمل درمانی یکسان نیست.

خطر لخته خون در بارداری بیشتر است

بارداری خون را برای انعقاد آماده تر می کند. این سازوکار طبیعی تا حدودی برای کاهش خونریزی هنگام زایمان مفید است، اما احتمال تشکیل لخته در رگ های عمقی پا یا لگن را افزایش می دهد. جراحی، بی حرکتی، بستری شدن، کم آبی و محدودشدن راه رفتن نیز از عوامل افزایش دهنده خطر لخته هستند. بر اساس اطلاعات مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها، احتمال لخته خون در دوران بارداری تقریباً پنج برابر بیشتر از حالت عادی است و این افزایش خطر تا سه ماه بعد از زایمان نیز ادامه دارد. ترکیب بارداری با یک جراحی غیرضروری می تواند چند عامل خطر را هم زمان در کنار یکدیگر قرار دهد.

لخته ای که در پا تشکیل می شود ممکن است با درد، تورم، گرمی یا تغییر رنگ یک پا همراه باشد. اگر بخشی از لخته جدا شود و به ریه برسد، می تواند باعث تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی، تپش قلب یا بی حالی شود. آمبولی ریه یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده حیات است. جراحی هایی مانند ابدومینوپلاستی و لیپوساکشن وسیع ممکن است با مدت عمل طولانی تر، کاهش تحرک پس از عمل و استفاده از گن همراه باشند. انجام چنین اقداماتی در دوره ای که خطر زمینه ای لخته از قبل بیشتر شده است، از نظر پزشکی توجیه مناسبی ندارد.

بیهوشی در بارداری چه خطری دارد؟

درباره بیهوشی در بارداری دو برداشت نادرست رایج وجود دارد. گروهی تصور می کنند هر نوع بیهوشی حتماً باعث نقص جنین می شود و گروهی دیگر فکر می کنند چون داروهای بیهوشی در جراحی های ضروری استفاده می شوند، پس انجام عمل زیبایی نیز بی اشکال است. هر دو برداشت بیش از حد ساده اند.

بر اساس راهنمای تخصصی جراحی های غیرمامایی، هیچ یک از داروهای بیهوشی رایج در غلظت های استاندارد، به طور قطعی در انسان اثر ناهنجاری زای ثابت شده نشان نداده اند. بنابراین، اگر فردی پیش از اطلاع از بارداری بیهوش شده است، نباید بلافاصله نتیجه بگیرد که جنین آسیب دیده است. بااین حال، نبود شواهد قطعی درباره ناهنجاری زایی به معنی بی خطر بودن یک جراحی انتخابی نیست.

خطر فقط به یک داروی بیهوشی محدود نمی شود. جراحی شامل مجموعه ای از عوامل است:

• ناشتا ماندن پیش از عمل
• تغییر فشار خون و اکسیژن رسانی
• احتمال خونریزی
• خطر عفونت
• داروهای آرام بخش و ضددرد
• آنتی بیوتیک ها
• داروهای ضدتهوع
• بی حرکتی پس از عمل
• درد و استرس جراحی
• احتمال نیاز به جراحی یا درمان تکمیلی

بارداری همچنین می تواند راه هوایی را متورم تر و کنترل تنفس را در بیهوشی عمومی دشوارتر کند. کاهش سرعت تخلیه معده و افزایش رفلاکس نیز خطر ورود محتویات معده به ریه را افزایش می دهد. این مشکلات برای متخصصان بیهوشی قابل مدیریت اند، اما دلیلی برای ایجاد یک مواجهه غیرضروری محسوب نمی شوند.

آیا بی حسی موضعی جراحی زیبایی را مجاز می کند؟

خیر. انجام عمل با بی حسی موضعی، علت اصلی توصیه به تعویق جراحی زیبایی را از بین نمی برد. ممکن است بعضی اقدامات مانند بلفاروپلاستی، کاشت مو یا جراحی های کوچک با بی حسی موضعی انجام شوند؛ اما همچنان برش، خونریزی، احتمال عفونت، استرس فیزیولوژیک، مصرف دارو و دوره بهبود وجود دارد. برخی محلول های بی حسی نیز ممکن است با مواد تنگ کننده عروق ترکیب شوند و مقدار مصرف آن ها باید با دقت محاسبه شود. مجازبودن یک داروی بی حسی برای کاربرد پزشکی در بارداری به این معنی نیست که استفاده از آن برای یک اقدام صرفاً زیبایی توجیه دارد. در پزشکی فقط نوع دارو بررسی نمی شود؛ ضرورت انجام اقدام نیز بخشی از تصمیم گیری است.

آیا جراحی می تواند باعث سقط یا زایمان زودرس شود؟

مطالعات جراحی های غیرمامایی در بارداری نشان داده اند که برخی پیامدهای نامطلوب مانند زایمان زودرس یا مرده زایی در افرادی که حین بارداری تحت عمل قرار گرفته اند بیشتر گزارش می شود. بااین حال، تفسیر این آمار ساده نیست؛ زیرا بیماری یا حادثه ای که باعث نیاز به جراحی شده است نیز می تواند در نتیجه بارداری نقش داشته باشد.

یک مرور نظام مند در سال ۲۰۲۳ ارتباط میان جراحی غیرمامایی در بارداری و افزایش زایمان زودرس و مرده زایی را گزارش کرد، ولی افزایش مشخصی در ناهنجاری های مادرزادی یا سقط پیدا نکرد. این نتایج نمی توانند ثابت کنند که داروی بیهوشی یا خود عمل به تنهایی علت پیامد بوده است. آنچه برای تصمیم گیری درباره جراحی زیبایی اهمیت دارد این است که حتی احتمال محدود عارضه، زمانی که عمل فایده پزشکی فوری ندارد، قابل اجتناب است. به همین دلیل، توصیه اصلی همچنان به تعویق انداختن عمل تا پایان بارداری است.

وضعیت جراحی در سه ماهه های مختلف بارداری

سه ماهه اول

سه ماهه اول زمان شکل گیری اندام های اصلی جنین است و میزان سقط خودبه خودی نیز به طور طبیعی در این دوره بیشتر از ماه های بعد است. انجام جراحی انتخابی در این مرحله توصیه نمی شود. اگر یک جراحی ضروری مانند درمان آپاندیسیت، پیچ خوردگی تخمدان، انسداد روده یا کنترل خونریزی لازم باشد، نباید فقط به دلیل قرارداشتن فرد در سه ماهه اول به تأخیر بیفتد. تأخیر در درمان بیماری مادر ممکن است برای هر دو نفر خطر بیشتری ایجاد کند. اما برای عمل زیبایی، هیچ دلیل پزشکی وجود ندارد که این دوره حساس با بیهوشی، جراحی و داروهای بعد از عمل همراه شود.

سه ماهه دوم

سه ماهه دوم اغلب برای جراحی پزشکی ای که ضروری است ولی فوریت چندساعته ندارد، بازه مناسب تری در نظر گرفته می شود. در این دوره، شکل گیری اولیه اندام های جنین انجام شده و رحم هنوز به اندازه ماه های پایانی بزرگ نیست. بااین حال، عبارت سه ماهه دوم برای جراحی مناسب تر است نباید به اشتباه درباره جراحی زیبایی استفاده شود. این مزیت نسبی فقط زمانی مطرح است که عمل دلیل پزشکی داشته باشد و نتوان آن را تا پس از زایمان عقب انداخت. جراحی زیبایی همچنان باید به بعد موکول شود.

سه ماهه سوم

در سه ماهه سوم، اندازه رحم بیشتر شده و قرارگرفتن طولانی مدت به پشت ممکن است روی رگ های بزرگ شکم فشار وارد کند و بازگشت خون به قلب را کاهش دهد. خطر زایمان زودرس نیز در تصمیم گیری اهمیت پیدا می کند. تنفس، وضعیت بدن روی تخت جراحی و پایش جنین در این مرحله پیچیده تر می شوند. اگر عمل ضروری باشد، مرکز درمانی باید برای ارزیابی جنین، احتمال انقباضات زودرس و دسترسی به خدمات زنان و نوزادان برنامه داشته باشد. انجام جراحی زیبایی در ماه های پایانی، علاوه بر خطرات پزشکی، از نظر نتیجه ظاهری نیز منطقی نیست؛ زیرا تورم، افزایش وزن و تغییرات بافتی بارداری هنوز در حال پیشرفت اند.

آیا لیپوساکشن و لیپوماتیک در بارداری خطرناک اند؟

بله؛ روش های برداشت چربی در دوران بارداری نباید انجام شوند. لیپوساکشن و تکنیک های مشابه، جراحی های فرم دهی بدن هستند و برای درمان یک وضعیت اورژانسی کاربرد ندارند. این عمل ها ممکن است با تزریق حجم قابل توجهی مایع، برداشت چربی، تغییرات مایعات بدن، خونریزی، بیهوشی یا آرام بخشی و استفاده از گن همراه باشند. خطر لخته، عفونت، تجمع مایع، نامنظمی سطح پوست و اختلال تعادل مایعات نیز وجود دارد.

از سوی دیگر، شکم، پهلو، ران و سایر بخش های بدن در طول بارداری تغییر می کنند. افزایش وزن، احتباس مایع و کشیدگی پوست باعث می شوند ارزیابی فرم نهایی بدن در این دوره دقیق نباشد. حتی اگر عمل بدون عارضه انجام شود، ادامه بارداری می تواند نتیجه ظاهری آن را کاملاً تغییر دهد. لیپوساکشن روش کاهش وزن نیست و انجام آن برای کنترل افزایش وزن بارداری یا تغییر ظاهر شکم هیچ جایگاهی ندارد. تغییرات وزن در بارداری باید با تغذیه مناسب و فعالیت مجاز، تحت نظر متخصص زنان مدیریت شوند.

آیا ابدومینوپلاستی در بارداری امکان پذیر است؟

ابدومینوپلاستی یا جراحی کشیدن شکم یکی از نامناسب ترین جراحی های انتخابی در دوران بارداری است. در این عمل، پوست اضافه برداشته می شود و در بعضی بیماران عضلات شکم نیز به یکدیگر نزدیک می شوند. در بارداری، رحم و دیواره شکم باید به تدریج گسترش پیدا کنند. انجام جراحی کشیدن پوست و ترمیم عضلات در حالی که شکم همچنان در حال بزرگ شدن است، از نظر نتیجه و ایمنی منطقی نیست. کشش بعدی می تواند نتیجه جراحی را از بین ببرد و فشار بیشتری بر محل ترمیم وارد کند.

ابدومینوپلاستی همچنین یک جراحی نسبتاً وسیع است و با خطر خونریزی، عفونت، تجمع مایع، آسیب بافتی و لخته خون همراه است. برای تصمیم گیری درباره آن باید تا پایان بارداری، بازیابی بدن، تثبیت وزن و پایان تغییرات عمده دیواره شکم صبر کرد.

جراحی زیبایی سینه در بارداری چه وضعیتی دارد؟

پروتز سینه، لیفت سینه و کوچک کردن سینه در دوران بارداری توصیه نمی شوند. سینه ها تحت تأثیر هورمون ها، افزایش جریان خون و آماده شدن برای شیردهی تغییر اندازه و قوام می دهند. ممکن است سینه در ماه های مختلف بزرگ تر، حساس تر یا متورم تر شود. جراحی روی بافتی که هنوز در حال تغییر است، برنامه ریزی نتیجه را دشوار می کند. علاوه بر خطرهای عمومی جراحی، احتمال خونریزی، عفونت، بازشدن زخم، تغییر حس نوک سینه و نیاز به جراحی اصلاحی نیز وجود دارد.

در برخی جراحی های سینه، مسیر برش و میزان دست کاری بافت ممکن است بر توان شیردهی اثر بگذارد. این موضوع به نوع عمل، محل برش و میزان بافت برداشته شده بستگی دارد و باید پیش از جراحی آینده به صورت اختصاصی بررسی شود. برای جراحی زیبایی سینه معمولاً بهتر است علاوه بر پایان بارداری، چند ماه از پایان شیردهی گذشته باشد تا حجم و شکل بافت سینه تثبیت شود. منابع جراحی پلاستیک در بسیاری از موارد انتظار چندماهه پس از قطع شیردهی را پیشنهاد می کنند، اما زمان دقیق برای همه یکسان نیست.

آیا جراحی زیبایی بینی در بارداری مجاز است؟

جراحی زیبایی بینی باید به بعد از زایمان موکول شود. رینوپلاستی معمولاً به بیهوشی یا آرام بخشی نیاز دارد و می تواند با خونریزی، تورم، درد و محدودیت تنفس بینی در روزهای نخست همراه باشد. بارداری خود ممکن است باعث تورم مخاط بینی، گرفتگی، خون دماغ و احساس کاهش جریان هوا شود. این تغییرات هورمونی می توانند ارزیابی وضعیت واقعی بینی را دشوار کنند. تورم عمومی بدن نیز ممکن است قضاوت درباره فرم صورت و نتیجه جراحی را تحت تأثیر قرار دهد.

بعد از عمل بینی معمولاً داروهای ضددرد، آنتی بیوتیک یا داروهای دیگر تجویز می شوند و خوابیدن، تغذیه و فعالیت فرد برای مدتی محدود می شود. قرارگرفتن داوطلبانه در چنین شرایطی هنگام بارداری توجیه پزشکی ندارد. اگر جراحی بینی به دلیل تروما، خونریزی کنترل نشده، توده یا مشکل جدی راه هوایی ضروری باشد، موضوع دیگر صرفاً زیبایی نیست و باید توسط تیم درمانی ارزیابی شود.

بلفاروپلاستی و لیفت صورت در بارداری

بلفاروپلاستی، لیفت ابرو و لیفت صورت معمولاً جراحی های انتخابی هستند و باید تا پایان بارداری به تعویق بیفتند؛ حتی اگر با بی حسی موضعی انجام شوند. بارداری می تواند باعث احتباس مایع، پف صورت، تغییرات رنگدانه ای و افزایش حساسیت پوست شود. بنابراین ظاهر پلک، گونه و خط فک ممکن است بعد از زایمان تغییر کند. تصمیم گیری درباره مقدار پوست یا چربی قابل برداشت در زمان وجود تورم بارداری دقیق نیست.

این جراحی ها نیز خطر خونریزی، عفونت، اسکار، عدم تقارن و عوارض دارویی دارند. در بلفاروپلاستی، عوارض نادر اما مهمی مانند خونریزی اطراف چشم و تغییر بینایی نیز باید در نظر گرفته شوند. انجام یک عمل غیرضروری در این دوره، ریسک قابل اجتنابی ایجاد می کند.

آیا کاشت مو در بارداری قابل انجام است؟

کاشت مو نیز یک اقدام جراحی انتخابی است و بهتر است در دوران بارداری انجام نشود. این عمل معمولاً با بی حسی موضعی، ایجاد تعداد زیادی برش کوچک، برداشت فولیکول، خونریزی محدود و مصرف داروهای قبل یا بعد از عمل همراه است. ریزش مو در دوران بارداری و بعد از زایمان نیز ممکن است تحت تأثیر تغییرات هورمونی باشد. بسیاری از زنان چند ماه پس از زایمان دچار ریزش موی منتشر موقت می شوند. تصمیم گیری برای کاشت پیش از مشخص شدن الگوی پایدار ریزش می تواند به انتخاب نادرست ناحیه کاشت یا تعداد گرافت ها منجر شود.

بهتر است ابتدا بارداری و دوره تغییرات هورمونی پس از زایمان طی شود، علت ریزش بررسی گردد و سپس درباره کاشت مو تصمیم گرفته شود.

جراحی های زیبایی ناحیه تناسلی در بارداری

جراحی هایی مانند لابیاپلاستی یا سایر اقدامات زیبایی ناحیه تناسلی در دوران بارداری نباید انجام شوند. جریان خون ناحیه لگن در بارداری افزایش می یابد و بافت ها ممکن است متورم تر و حساس تر شوند. این شرایط می تواند خونریزی و دشواری ارزیابی فرم واقعی بافت را افزایش دهد. زایمان طبیعی نیز ممکن است شکل و وضعیت بافت های این ناحیه را تغییر دهد. انجام جراحی پیش از تکمیل بارداری و زایمان ممکن است نتیجه را از بین ببرد یا نیاز به ترمیم دوباره ایجاد کند. اگر توده، عفونت، آسیب، خونریزی یا بیماری دیگری وجود داشته باشد، درمان آن موضوعی جدا از جراحی زیبایی است و باید بر اساس ضرورت پزشکی انجام شود.

جراحی ترمیمی با جراحی زیبایی یکسان نیست

همه جراحی های پلاستیک صرفاً زیبایی نیستند. گاهی جراحی برای ترمیم سوختگی، آسیب شدید، زخم عفونی، توده مشکوک، شکستگی صورت یا بازسازی بافت پس از درمان بیماری لازم است. اگر به تعویق انداختن جراحی باعث گسترش عفونت، اختلال عملکرد عضو، پیشرفت بیماری یا خطر برای مادر شود، پزشکان نباید فقط به دلیل بارداری درمان لازم را متوقف کنند. راهنماهای تخصصی تأکید دارند که جراحی ضروری باید بدون توجه به سه ماهه بارداری انجام شود؛ زیرا درمان نکردن بیماری مادر ممکن است برای جنین نیز خطرناک تر باشد.

در این شرایط ممکن است اقدامات زیر انجام شوند:

1. مشاوره متخصص زنان پیش از عمل
2. ارزیابی سن بارداری و سلامت جنین
3. انتخاب داروهای مناسب تر
4. تنظیم وضعیت بدن روی تخت
5. پیشگیری از لخته خون
6. پایش جنین قبل و بعد از عمل
7. بررسی نشانه های زایمان زودرس
8. انجام جراحی در مرکز مجهز

این مراقبت ها نشان می دهند که امکان انجام جراحی ضروری وجود دارد، نه اینکه جراحی زیبایی نیز مجاز شده باشد.

تزریق ژل و سم بوتولینوم چه تفاوتی با جراحی دارد؟

تزریق ژل و سم بوتولینوم جراحی محسوب نمی شوند، اما این موضوع به معنی مناسب بودن آن ها برای دوران بارداری نیست. ایمنی فیلرهای پوستی در دوران بارداری و شیردهی به اندازه کافی بررسی نشده است. تزریق فیلر نیز می تواند با عفونت، واکنش حساسیتی، التهاب و در موارد نادر انسداد عروق، آسیب بافتی، سکته یا اختلال بینایی همراه باشد. سازمان غذا و داروی آمریکا ایمنی فیلرها را در بارداری نامشخص اعلام کرده است.

استفاده زیبایی از محصولات سم بوتولینوم نیز در دوران بارداری یا شیردهی توصیه نمی شود. محدودبودن داده های انسانی و نبود منفعت درمانی فوری، دلیل اصلی تعویق این تزریق هاست. اگر این مواد به دلیل یک بیماری جدی و نه برای زیبایی مطرح باشند، متخصص مربوط و پزشک زنان باید نسبت فایده به خطر را جداگانه ارزیابی کنند.

لیزر و سایر روش های غیرجراحی در دوران بارداری چطور؟

لیزر، هایفوتراپی، دستگاه های فرم دهی بدن، میکرونیدلینگ عمیق، لایه برداری های قوی و روش های مشابه نیز جراحی نیستند، اما معمولاً بهتر است اقدامات زیبایی غیرضروری در دوران بارداری به تعویق بیفتند. برای بسیاری از این روش ها مطالعات کنترل شده کافی روی زنان باردار وجود ندارد. مشکل همیشه اثبات خطر نیست؛ گاهی نبود اطلاعات کافی و نبود ضرورت پزشکی باعث می شود رویکرد محتاطانه انتخاب شود. یک مرور علمی درباره اقدامات پوستی و زیبایی در بارداری نیز توصیه عمومی را تعویق روش های صرفاً زیبایی تا بعد از بارداری اعلام کرده است. همچنین تغییرات هورمونی بارداری می توانند پاسخ پوست را متفاوت کنند. افزایش حساسیت، لک، قرمزی یا تورم ممکن است نتیجه روش های زیبایی را غیرقابل پیش بینی تر سازد.

اگر قبل از اطلاع از بارداری جراحی کرده باشیم چه کنیم؟

اولین اقدام، حفظ آرامش است. انجام جراحی یا دریافت بیهوشی پیش از مشخص شدن بارداری به معنی آسیب قطعی جنین نیست. داده های موجود نشان نداده اند که داروهای بیهوشی رایج در دوزهای استاندارد به طور قطعی در انسان باعث ناهنجاری مادرزادی می شوند. بااین حال، لازم است اطلاعات کامل در اختیار متخصص زنان قرار گیرد:

1. تاریخ دقیق جراحی
2. تاریخ آخرین قاعدگی
3. نوع عمل
4. مدت بیهوشی یا آرام بخشی
5. نام داروهای بیهوشی، در صورت دسترسی
6. داروهای ضددرد و آنتی بیوتیک مصرف شده
7. وجود تب، عفونت، خونریزی یا عارضه بعد از عمل
8. گزارش بیهوشی و پرونده جراحی

داروهای تجویزشده را بدون مشورت قطع نکنید. قطع ناگهانی بعضی داروها ممکن است زیان بیشتری داشته باشد. پزشک بر اساس سن بارداری، نوع دارو و شرایط مادر مشخص می کند آیا مراقبت یا بررسی اضافه ای لازم است. در بسیاری از موارد، مراقبت معمول بارداری ادامه پیدا می کند و فقط اطلاعات مواجهه در پرونده ثبت می شود. انجام آزمایش یا سونوگرافی اضافه برای همه افراد الزامی نیست و باید بر اساس ارزیابی پزشکی تعیین شود.

اگر برای جراحی زیبایی وقت گرفته ایم و آزمایش بارداری مثبت شده است

جراحی را انجام ندهید و نتیجه را فوراً به جراح و متخصص بیهوشی اطلاع دهید. پنهان کردن احتمال بارداری برای جلوگیری از لغو عمل می تواند تصمیم های بیهوشی و دارویی را مختل کند. بسیاری از مراکز پیش از جراحی های برنامه ریزی شده، درباره احتمال بارداری سؤال می کنند و ممکن است با رضایت فرد آزمایش انجام دهند. هدف از این آزمایش، قضاوت درباره زندگی شخصی بیمار نیست؛ نتیجه می تواند برنامه جراحی، دارو و بیهوشی را تغییر دهد. منابع ایمنی جراحی نیز اجتناب از عمل انتخابی در بارداری و بررسی احتمال حاملگی پیش از بیهوشی را توصیه می کنند. اگر تست خانگی مثبت یا مشکوک است، برای تأیید بارداری و مشخص شدن اقدامات بعدی با پزشک تماس بگیرید. تا روشن شدن وضعیت، جراحی باید متوقف شود.

اگر قصد بارداری داریم، چه زمانی جراحی زیبایی انجام دهیم؟

یک فاصله ثابت برای همه جراحی ها وجود ندارد. زمان مناسب به وسعت عمل، طول دوره نقاهت، داروهای مصرفی، احتمال عارضه و زمان برنامه ریزی برای بارداری بستگی دارد. اگر فرد قصد دارد در آینده بسیار نزدیک باردار شود، معمولاً به تعویق انداختن جراحی های فرم دهی شکم و سینه منطقی تر است. بارداری می تواند پوست شکم، عضلات، وزن و بافت سینه را دوباره تغییر دهد و بخشی از نتیجه عمل را از بین ببرد.

پیش از جراحی باید درباره این موارد سؤال شود:

• چه مدت تا بهبود کامل زمان لازم است؟
• چه داروهایی پس از عمل مصرف می شوند؟
• چه زمانی می توان فعالیت عادی و ورزش را شروع کرد؟
• آیا بارداری آینده نتیجه عمل را تغییر می دهد؟
• آیا جراحی می تواند بر شیردهی اثر بگذارد؟
• آیا قبل از اقدام به بارداری باید آزمایش یا ویزیت پیگیری انجام شود؟

تا زمانی که زخم ها ترمیم نشده اند، عارضه ای وجود دارد یا داروهای ناسازگار با بارداری مصرف می شوند، اقدام برای بارداری باید با نظر پزشک به تعویق بیفتد.

چه زمانی بعد از زایمان می توان جراحی زیبایی انجام داد؟

انجام جراحی زیبایی بلافاصله پس از زایمان معمولاً انتخاب مناسبی نیست. دوره پس از زایمان خود مرحله ای مهم از بازیابی بدن است. رحم در حال کوچک شدن است، وزن و مایعات بدن تغییر می کنند، کم خونی ممکن است وجود داشته باشد و مراقبت از نوزاد خواب و استراحت مادر را محدود می کند. خطر لخته خون نیز تا سه ماه بعد از زایمان همچنان بیشتر از حالت عادی است. بنابراین، صرف پایان بارداری به معنی آمادگی فوری برای یک جراحی انتخابی نیست.

منابع حرفه ای جراحی پلاستیک اغلب توصیه می کنند برای بیشتر جراحی های تهاجمی دست کم حدود شش ماه از زایمان گذشته باشد و وزن و وضعیت عمومی بدن تثبیت شده باشند. برخی افراد به زمان بیشتری نیاز دارند. این عدد یک قانون قطعی برای همه نیست و بر اساس نوع زایمان، کم خونی، بیماری های بارداری، شیردهی، نوع جراحی و وضعیت روانی و جسمی تعیین می شود. برای جراحی سینه بهتر است تغییرات ناشی از شیردهی پایان یافته و چند ماه از قطع آن گذشته باشد. برای ابدومینوپلاستی نیز وزن باید نسبتاً ثابت شود و اگر فرد قصد بارداری مجدد در آینده نزدیک دارد، بهتر است این برنامه در تصمیم گیری لحاظ شود.

آیا در دوران شیردهی می توان جراحی زیبایی انجام داد؟

شیردهی به تنهایی به این معنی نیست که هیچ جراحی یا بیهوشی ای امکان پذیر نیست. در جراحی های ضروری می توان داروها و برنامه شیردهی را با کمک پزشک تنظیم کرد. اما برای جراحی صرفاً زیبایی، معمولاً بهتر است تا پایان شیردهی یا تثبیت شرایط بدن صبر شود. دلایل تعویق عبارت اند از:

• تغییر مداوم وزن و هورمون ها
• تغییر اندازه و قوام سینه
• نیاز مادر به استراحت و مراقبت پس از عمل
• دشواری بلندکردن یا در آغوش گرفتن نوزاد
• مصرف داروهای بعد از جراحی
• احتمال اختلال موقت در برنامه شیردهی
• خطر ایجاد عفونت یا عارضه در دوره ای که مادر مسئول مراقبت از نوزاد است

به ویژه در جراحی های شکم و سینه، محدودیت بلندکردن اجسام می تواند مراقبت از نوزاد را دشوار کند. برنامه ریزی باید فقط بر اساس امکان انجام عمل نباشد؛ توانایی گذراندن یک دوره نقاهت ایمن نیز اهمیت دارد.

چرا نتیجه جراحی در دوران بارداری قابل پیش بینی نیست؟

جراحی زیبایی بر اساس اندازه گیری و ارزیابی فرم فعلی بدن انجام می شود. بارداری این وضعیت را موقتاً تغییر می دهد:

1. شکم بزرگ و پوست آن کشیده می شود.
2. وزن و توزیع چربی تغییر می کنند.
3. سینه ها بزرگ تر و حساس تر می شوند.
4. صورت و پلک ها ممکن است پف کنند.
5. بینی و مخاط آن می توانند متورم شوند.
6. رنگدانه های پوست افزایش پیدا می کنند.
7. موها و چرخه رشد آن ها تغییر می کنند.
8. رگ های سطحی برجسته تر می شوند.

در نتیجه، پزشکی که بخواهد مقدار پوست، چربی یا بافت قابل اصلاح را تعیین کند، با بدنی مواجه است که هنوز به وضعیت پایدار نرسیده است. حتی نتیجه فنی مناسب ممکن است با ادامه بارداری یا شیردهی تغییر کند. به تعویق انداختن جراحی فقط برای حفاظت از جنین نیست؛ این کار از انجام عملی با نتیجه کوتاه مدت یا نیاز زودهنگام به جراحی ترمیمی نیز جلوگیری می کند.

باورهای اشتباه درباره جراحی زیبایی در بارداری

در مورد جراحی های زیبایی در دوران بارداری، باورهای نادرست زیادی وجود دارد که می تواند باعث تصمیم گیری اشتباه شود. یکی از رایج ترین آن ها این است که بی حسی موضعی کاملاً بی خطر است یا اگر جراحی در سه ماهه دوم انجام شود مشکلی ندارد، در حالی که اصل مهم، غیرضروری بودن این نوع جراحی ها در کل دوران بارداری است. همچنین برخی تصور می کنند داروهای بیهوشی حتماً باعث آسیب جنین می شوند یا برعکس، هیچ خطری ندارند؛ در حالی که واقعیت پیچیده تر است و به شرایط مادر، نوع عمل و ضرورت پزشکی بستگی دارد. آگاهی از این باورهای اشتباه کمک می کند تصمیم ها بر اساس نظر علمی و ایمن سازی سلامت مادر و جنین گرفته شود، نه بر اساس اطلاعات ناقص یا تجربیات فردی.

اگر فقط بی حسی موضعی باشد، هیچ خطری ندارد

بی حسی موضعی برخی خطرهای بیهوشی عمومی را ندارد، اما خود جراحی، خونریزی، عفونت، داروهای همراه و دوره نقاهت همچنان مطرح اند. برای یک عمل غیرضروری، بی حسی موضعی به تنهایی دلیل کافی برای انجام جراحی نیست.

بعد از ماه سوم همه عمل ها مجاز می شوند

سه ماهه دوم فقط برای جراحی پزشکی ای مناسب تر دانسته می شود که امکان تعویق تا بعد از زایمان ندارد. عمل زیبایی انتخابی در این دوره نیز توصیه نمی شود.

چون افراد زیادی بدون مشکل جراحی کرده اند، پس خطر وجود ندارد

تجربه یک یا چند فرد جایگزین شواهد پزشکی و ارزیابی خطر نیست. عارضه ممکن است نادر باشد، اما وقتی عمل ضرورت ندارد، حتی خطر کم نیز باید جدی گرفته شود.

جراحی فقط روی پوست است و به جنین ارتباطی ندارد

هر جراحی می تواند بر گردش خون، درد، استرس بدن، مصرف دارو و خطر عفونت یا لخته اثر بگذارد. محل عمل تنها عامل تعیین کننده نیست.

اگر جراحی قبل از فهمیدن بارداری انجام شده، حتماً باید نگران نقص جنین بود

مواجهه تصادفی به معنی آسیب قطعی نیست. داروهای بیهوشی استاندارد به طور قطعی ناهنجاری زا شناخته نشده اند. ارزیابی باید بر اساس زمان مواجهه، نوع دارو و شرایط فرد انجام شود، نه ترس و حدس.

زایمان که انجام شد، می توان بلافاصله جراحی کرد

بدن در هفته ها و ماه های بعد از زایمان همچنان در حال بازیابی است و خطر لخته نیز بالاتر باقی می ماند. زمان مناسب باید پس از تثبیت شرایط جسمی، وزن و شیردهی تعیین شود.

چک لیست تصمیم گیری پیش از جراحی زیبایی بعد از بارداری

پیش از انتخاب زمان عمل، بررسی کنید:

1. از زایمان و عوارض احتمالی آن به طور کامل بهبود یافته اید.
2. کم خونی، فشار خون یا دیابت مرتبط با بارداری کنترل شده است.
3. وزن شما برای مدتی نسبتاً ثابت مانده است.
4. درباره برنامه بارداری بعدی تصمیم گرفته اید.
5. در صورت جراحی سینه، شیردهی پایان یافته و بافت سینه تثبیت شده است.
6. برای مراقبت از نوزاد و انجام کارهای خانه کمک کافی دارید.
7. می توانید محدودیت بلندکردن اجسام و ورزش را رعایت کنید.
8. داروهای فعلی شما توسط پزشک بررسی شده اند.
9. جراحی در مرکز دارای امکانات و توسط پزشک واجد صلاحیت انجام می شود.
10. نتیجه مورد انتظار، خطرها و احتمال نیاز به ترمیم برای شما روشن است.

انتخاب زمان درست بخش مهمی از ایمنی و کیفیت نتیجه جراحی است. عجله برای بازگشت سریع به ظاهر قبل از بارداری ممکن است مادر را در دوره ای که بدن هنوز در حال ترمیم است، تحت فشار قرار دهد.

چه علائمی بعد از یک جراحی ناخواسته در بارداری نیازمند اقدام فوری اند؟

اگر به هر دلیل در بارداری جراحی انجام شده است، در صورت مشاهده موارد زیر باید فوراً با پزشک یا مرکز اورژانس تماس گرفت:

• خونریزی واژینال
• درد یا انقباض مکرر شکم
• خروج مایع از واژن
• کاهش محسوس حرکت جنین در سنی که حرکات قبلاً احساس می شدند
• تب یا لرز
• درد شدید یا ترشح چرکی از زخم
• تورم، درد یا گرمی یک پا
• تنگی نفس ناگهانی
• درد قفسه سینه
• غش یا ضعف شدید
• خونریزی کنترل نشده از محل جراحی
• استفراغ مداوم یا ناتوانی در مصرف مایعات

این علائم الزاماً به معنی وجود عارضه جدی نیستند، اما باید سریع بررسی شوند. به خصوص علائم لخته خون، عفونت و زایمان زودرس نباید در خانه تحت نظر باقی بمانند.

جمع بندی

جراحی های زیبایی در دوران بارداری به طور معمول توصیه نمی شوند. دلیل این توصیه فقط نگرانی درباره یک داروی بیهوشی نیست؛ بلکه مجموعه ای از تغییرات بارداری، از افزایش خطر لخته و دشواری های بیهوشی تا احتمال خونریزی، عفونت، زایمان زودرس و نتیجه غیرقابل پیش بینی جراحی، در تصمیم گیری نقش دارند.

لیپوساکشن، ابدومینوپلاستی، جراحی زیبایی سینه، رینوپلاستی، بلفاروپلاستی، کاشت مو و جراحی های زیبایی ناحیه تناسلی همگی انتخابی اند و می توان آن ها را به زمان ایمن تری منتقل کرد. سه ماهه دوم نیز جراحی زیبایی را مجاز نمی کند؛ این بازه فقط در جراحی پزشکی ای مطرح است که امکان انتظار تا پس از زایمان ندارد.

در مقابل، جراحی ضروری یا اورژانسی نباید به دلیل بارداری به تعویق بیفتد. حفظ سلامت مادر یکی از مهم ترین راه های حفاظت از جنین است و تیم تخصصی می تواند دارو، بیهوشی، پایش و زمان جراحی را متناسب با شرایط تنظیم کند. اگر جراحی پیش از اطلاع از بارداری انجام شده است، نباید نتیجه را از قبل فاجعه آمیز تصور کرد. ارائه گزارش جراحی و داروها به متخصص زنان و ادامه مراقبت های بارداری، اقدام درست تری از جست وجوی پاسخ های قطعی یا قطع خودسرانه داروهاست. پس از زایمان نیز بهتر است برای انجام عمل عجله نشود. بازیابی بدن، کاهش خطر لخته، تثبیت وزن، پایان تغییرات ناشی از شیردهی و فراهم بودن کمک کافی برای دوره نقاهت، همگی در تعیین زمان مناسب اهمیت دارند.