بی‌میلی کودک به مدرسه را عادی و شوخی تلقی نکنید | ایران مدلبز

جام جم آنلاین: آزاده عطاری با اشاره به اضطراب‌ کودکان در روزهای ابتدایی سال تحصیلی، اظهار کرد: اضطراب روزهای اول مدرسه در کودکان می‌تواند در چند دسته قرار گیرد. در کودکان سنین پایین‌تر که نخستین تجربه حضور در مدرسه را دارند، اضطراب آشنایی و به‌ویژه اضطراب جدایی دیده می‌شود.

به‌خصوص در کودکانی که تجربه جدایی‌های قبلی را نداشته‌اند یا از سایر اختلالات اضطرابی رنج می‌برند ممکن است این نوع اضطراب بیشتر محتمل باشد. در کودکان سنین بالاتر نیز ممکن است تجربه‌های ناخوشایند سال‌های گذشته از جمله مورد قلدری قرار گرفتن یا دشواری در برقراری ارتباط و دوست‌یابی، موجب نگرانی شود. این کودکان ممکن است نگران باشند که با بازگشت به مدرسه دوباره در معرض همان تجربه‌های ناخوشایند قرار گیرند.

وی با بیان اینکه گروه دیگری از کودکان نیز ممکن است نگرانی از عملکرد داشته باشند، ادامه داد: به‌ویژه کودکانی که در مدارسی با سختگیری زیاد یا دارای استانداردهای بالاتر تحصیل می‌کنند یا کودکانی که مشکلات شناخته‌نشده یا تشخیص‌داده‌نشده‌ای مانند مشکلات توجه و تمرکز یا اختلالات یادگیری دارند، ممکن است نگران ارزیابی مجدد و ناتوانی در برآورده کردن انتظارات باشند.

بی‌میلی کودک به مدرسه رفتن نباید عادی تلقی شود؛ بی‌میلی کودک به مدرسه هرگز به معنای یک وضعیت طبیعی نیست و باید شدت و علت آن بررسی شود. اختلال اضطراب می‌تواند با علائم فیزیولوژیک و جسمانی مانند دل‌درد و خستگی بروز کند و برخی کودکان نیز آن را با گریه، غر زدن، شکایت یا تغییر در الگوی خواب و خوراک نشان می‌دهند.

بازی مهم است
این روانشناس کودک با بیان اینکه هر میزان بی‌میلی به مدرسه باید مورد توجه قرار گیرد، گفت: والدین باید بررسی کنند که آیا مدرسه انتخاب‌شده مناسب است، معلم توانسته ارتباط مناسبی با کودک برقرار کند، محیط مدرسه از شاخص‌های سلامت روان برخوردار است و آیا والدین پیام درستی درباره مدرسه رفتن به فرزندشان منتقل کرده‌اند و کودک را از نظر ذهنی و روان‌شناختی برای ورود به مدرسه آماده کرده‌اند.

هرگز نباید بی‌میلی کودک به مدرسه رفتن به موضوعی عادی یا حتی سوژه خنده و شوخی در خانواده‌ها تبدیل شود. مدرسه، تحصیل و بازی بخش مهمی از زندگی کودکان است و قرار نیست کودک هر روز با حال بد و اضطراب به مدرسه برود.

عطاری در پاسخ به اینکه تجربه آموزش مجازی در بخشی از سال تحصیلی گذشته و همچنین فاصله گرفتن از برنامه روزانه مدرسه در تابستان، چه تأثیری بر بازگشت دانش‌آموز به روال مدرسه دارد، خاطرنشان کرد: طبیعی است که تجربه سال‌های قبل باعث شده باشد کودکان برای مدتی از بخش پیش‌پیشانی مغز که در توجه، تمرکز و یادگیری نقش دارد، کمتر استفاده کنند. این وضعیت تا حدودی شبیه فردی است که پس از مدت‌ها به باشگاه ورزشی بازمی‌گردد و طبیعی است که عضلات او ضعیف‌تر شده باشند.

این موضوع به‌ویژه درباره کودکانی اهمیت دارد که در این مدت بیشتر در معرض صفحه نمایش و محتوای نامناسب بوده‌اند، چراکه ممکن است علاوه بر کاهش استفاده از ظرفیت‌های توجه و تمرکز، این توانمندی‌ها تحت تأثیر قرار گرفته باشند.

وی با بیان اینکه خانواده‌ها باید کنترل زمان استفاده از صفحه نمایش و همچنین کیفیت محتوای آن را جدی بگیرند، تصریح کرد: این موضوع می‌تواند بر تمرکز، یادگیری، ارتباط‌گیری، اعتمادبه‌نفس و اضطراب کودکان تأثیر داشته باشد. اگر خانواده‌ها هنوز برای نظم دادن، مدیریت و سازماندهی استفاده کودک از صفحه نمایش اقدامی نکرده‌اند، آغاز سال تحصیلی فرصت مناسبی است تا این موضوع را مدیریت کرده و کودک را برای بازگشت به مدرسه آماده کنند.

برخی کودکان اضطراب خود را با علائم جسمانی نشان می‌دهند
این روانشناس کودک درباره کودکانی که از رفتن به مدرسه امتناع می‌کنند، خاطرنشان کرد: در صورتی که نشانه‌هایی مانند اضطراب و گریه مشاهده شود، باید به این علائم توجه کرد؛ البته گاهی کودکانی که به مدرسه می‌روند اما علائم جسمانی نشان می‌دهند، نیازمند توجه بیشتری هستند، زیرا ممکن است اضطراب خود را به شکل آشکار نشان ندهند. عدم تمرکز، برخی علائم بدنی، لکنت، دل‌درد و موارد مشابه می‌تواند نشانه‌ای از اضطراب باشد و در چنین شرایطی بهترین مداخله، صحبت کردن درباره احساسات کودک، بررسی دلیل اضطراب و در صورت نیاز مراجعه به روانشناس یا روانپزشک است.

عطاری با تاکید بر اینکه سهم والدین در این مرحله، دیدن و نادیده نگرفتن اضطراب کودک و به رسمیت شناختن احساس کودک است، بیان کرد: والدین می‌توانند با کودک درباره احساسش صحبت کنند و به او بگویند که احساسش قابل درک است و باید علت آن را پیدا کرد. والدین نباید با جملاتی مانند «نگرانی ندارد»، «نترس»، «مدرسه جای خوبی است» یا با وعده جایزه و تهدید به تنبیه، اضطراب کودک را سرکوب کنند؛ بلکه باید اجازه دهند کودک درباره احساسات خود صحبت کند و به دنبال ریشه اضطراب باشند.

وی با بیان اینکه هم رفتارهای مدرسه و هم واکنش‌های والدین می‌تواند اضطراب کودک را تشدید کنند، گفت: هرچه اضطراب سرکوب شود یا بیش از حد و به شکل نامناسب مورد توجه قرار گیرد، می‌تواند تشدید شود. بنابراین مرز ظریفی وجود دارد که باید متناسب با شرایط هر کودک، به اضطراب او رسیدگی شود تا نه سرکوب و نه تشدید شود. محیط مدرسه نیز در این زمینه سهم مهمی دارد و نحوه برخورد کادر مدرسه، میزان توانایی آن‌ها در برقراری ارتباط با کودکان، توجه به نشانه‌های اضطراب و همراهی با خانواده‌ها اهمیت دارد.
به گفته وی، سرکوب اضطراب، اجازه ندادن به کودک برای صحبت کردن، بی‌اهمیت جلوه دادن اضطراب، وعده جایزه برای مدرسه رفتن یا تهدید به تنبیه در صورت مدرسه نرفتن، می‌تواند اضطراب را تشدید کند. همچنین مقایسه کودک با سایر کودکان از دیگر رفتارهایی است که می‌تواند این اضطراب را افزایش دهد.

از بین رفتن علامت به معنای برطرف شدن ریشه مشکل نیست
این روانشناس کودک با توصیه به والدین برای استفاده از کمک متخصصان بیان کرد: بهتر است خانواده‌ها در قدم‌های نخست از روانشناسان و روانپزشکان کمک بگیرند. ممکن است علائم اضطراب در ابتدا با روش‌های تنبیهی یا تشویقی سرکوب شود، اما این به معنای از بین رفتن ریشه مشکل نیست. در روانشناسی، از بین رفتن یک علامت لزوماً به معنای برطرف شدن مشکل اصلی نیست.

اگر والدین با چند جایزه یا تنبیه بتوانند کودک را به مدرسه بفرستند، نمی‌توان نتیجه گرفت که اضطراب او از بین رفته است؛ ممکن است علامت برطرف شود، اما اضطراب باقی بماند و در سال‌های بعد، برای مثال در دوران دبیرستان یا بزرگسالی، به شکل دیگری بروز کند.

عطاری با اشاره به تجربه برخی مراجعان افزود: مشاهده شده است در برخی کودکان که در سال‌های ابتدایی مدرسه به اضطراب جدایی آن‌ها به‌خوبی رسیدگی نشده، چند سال بعد، در دوره متوسطه با اجتناب از مدرسه مواجه شده‌اند. هرچه والدین زودتر و حتی در صورت مشاهده کمترین نشانه‌های اضطراب از متخصصان کمک بگیرند، می‌توانند بهتر از تداوم و تشدید این مشکل در سال‌های آینده جلوگیری کنند.