خبرگزاری مهر-گروه استانها؛ چهارمحال و بختیاری طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین قطبهای تولید ماهیان سردآبی کشور تبدیل شده و نقش برجستهای در تأمین نیاز داخلی و توسعه صادرات آبزیان ایفا کرده است. این استان با برخورداری از منابع آبی مناسب، زیرساختهای تخصصی و نیروی انسانی ماهر، جایگاهی ویژه در صنعت شیلات کشور به دست آورده است.
اهمیت این بخش زمانی بیشتر نمایان میشود که بدانیم سهم تولیدات شیلاتی استان از کل تولیدات بخش کشاورزی حدود ۹.۳ درصد است؛ رقمی که نشاندهنده وزن اقتصادی و اشتغالزایی این صنعت در استان است. بسیاری از مناطق چهارمحال و بختیاری، بهویژه شهرستانهای کوهرنگ، اردل و بن، بهطور مستقیم از فعالیتهای شیلاتی ارتزاق میکنند.
رشد تولید در سالهای اخیر نیز گواهی بر ظرفیت بالای این استان است. در حالی که برنامه هفتم توسعه، تولید ۳۵ هزار و ۴۰۰ تن را هدفگذاری کرده بود، تولید سال ۱۴۰۳ از ۳۷ هزار تن فراتر رفت و پیشبینیها نشان میدهد که این روند افزایشی در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه خواهد داشت.
وجود زنجیره کامل ارزش از تکثیر تا فرآوری، یکی از مزیتهای مهم چهارمحال و بختیاری است. این استان نهتنها در تولید ماهی خوراکی پیشرو است، بلکه در حوزههای فرآوری، بستهبندی، تولید خوراک آبزیان و حتی صادرات خاویار و ماهیان زینتی نیز عملکرد قابل توجهی دارد.
با وجود این ظرفیتها، چالشهایی همچون افزایش هزینههای تولید، کاهش قیمت فروش ماهی و مشکلات نقدینگی، فعالان این حوزه را با فشارهای اقتصادی مواجه کرده است. بررسی این فرصتها و تهدیدها، تصویر دقیقی از وضعیت امروز شیلات استان ارائه میدهد.
چهارمحال و بختیاری یکی از قطبهای اصلی پرورش ماهیان سردآبی است
رضا احمدی، مدیر شیلات و آبزیان سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه مهم استان در تولیدات شیلاتی کشور گفت: چهارمحال و بختیاری یکی از قطبهای اصلی پرورش ماهیان سردآبی است و سهم ۹.۳ درصدی این بخش از کل تولیدات کشاورزی استان، اهمیت آن را دوچندان میکند.
وی افزود: بر اساس برنامه هفتم توسعه، تولید استان باید تا پایان برنامه به ۳۵ هزار و ۴۰۰ تن میرسید، اما تولید سال ۱۴۰۳ از ۳۷ هزار تن عبور کرد و پیشبینی میشود در سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۸ تا ۳۹ هزار تن برسیم.
احمدی با اشاره به تکمیل زنجیره ارزش آبزیپروری در استان گفت: وجود مراکز تکثیر، مزارع پرورش، کارخانجات خوراک، واحدهای فرآوری و بستهبندی، مراکز تحقیقاتی و نیروی انسانی متخصص، چهارمحال و بختیاری را به یک استان کامل در حوزه شیلات تبدیل کرده است.
وی همچنین از وضعیت صادرات خبر داد و افزود: در سال ۱۴۰۳ محصولات شیلاتی استان شامل ماهی خوراکی، محصولات فرآوریشده، خوراک آبزیان، خاویار و ماهیان زینتی به کشورهای مختلف صادر شد و ارزآوری قابل توجهی داشت.
مدیر شیلات جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری در ادامه به چالشها اشاره کرد و گفت: کاهش شدید قیمت فروش ماهی، افت تقاضای بازار، افزایش هزینههای تولید و مشکلات تأمین نقدینگی، مهمترین مسائلی است که پرورشدهندگان با آن مواجه هستند.
در حال حاضر ظرفیت واقعی فرآوری در استان بسیار فراتر از حجم تولیدی است
حمیدرضا سلیمانی، مدیر یکی از بزرگترین واحدهای فرآوری آبزیان در چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیتهای مغفولمانده این بخش گفت: در حال حاضر ظرفیت واقعی فرآوری در استان بسیار فراتر از حجم تولیدی است که به کارخانهها میرسد. ما توانایی فرآوری و بستهبندی انواع محصولات شیلاتی را در مقیاس صنعتی داریم، اما نبود ثبات در تأمین مواد اولیه و نوسانات بازار باعث شده بخشی از این ظرفیت بلااستفاده بماند. اگر زنجیره تولید و فرآوری بهصورت هماهنگ مدیریت شود، استان میتواند به یکی از قطبهای صادراتی کشور تبدیل شود.
سلیمانی با اشاره به اهمیت توسعه بازارهای خارجی افزود: بازارهای منطقهای و حتی اروپایی برای محصولات فرآوریشده ایرانی ظرفیت بالایی دارند. کیفیت ماهی سردآبی استان در سطحی است که میتواند در بازارهای رقابتی حضور پیدا کند. اما برای ورود پایدار به این بازارها، نیازمند حمایتهای صادراتی، تسهیل حملونقل بینالمللی و کاهش هزینههای گمرکی هستیم. بسیاری از مشتریان خارجی بهدلیل هزینههای بالای لجستیک از ادامه همکاری منصرف میشوند.
وی در ادامه به مشکلات اقتصادی واحدهای فرآوری اشاره کرد و گفت: هزینههای بستهبندی، مواد اولیه، انرژی و نیروی انسانی طی دو سال اخیر بهشدت افزایش یافته است. این در حالی است که قیمت فروش محصولات فرآوریشده متناسب با این افزایشها رشد نکرده و همین موضوع حاشیه سود واحدهای تولیدی را کاهش داده است.
سلیمانی تأکید کرد: اگر تسهیلات کمبهره و حمایتهای دولتی در اختیار واحدهای فرآوری قرار گیرد، میتوانند نقش مهمی در ایجاد ارزش افزوده و اشتغال پایدار ایفا کنند.
مدیر این واحد فرآوری در پایان گفت: چهارمحال و بختیاری از نظر زیرساختهای تخصصی، نیروی انسانی ماهر و دسترسی به مواد اولیه، یکی از بهترین استانها برای توسعه صنایع شیلاتی است. اگر سیاستگذاریها بهگونهای باشد که تولیدکننده، فرآوریکننده و صادرکننده در یک مسیر هماهنگ قرار گیرند، میتوانیم سهم قابل توجهی از بازارهای بینالمللی را به دست آوریم و ارزآوری استان را چند برابر کنیم.
نبود نظارت کافی بر بازار نهادهها، شرایط را برای تولیدکنندگان دشوارتر کرده است
مهدی کاظمی، پرورشدهنده باسابقه ماهی سردآبی در شهرستان اردل، در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به مشکلات تولیدکنندگان گفت: در دو سال اخیر قیمت خوراک آبزیان چند برابر شده و این موضوع فشار سنگینی بر پرورشدهندگان وارد کرده است. خوراک حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه تولید را تشکیل میدهد و افزایش بیرویه قیمت آن باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان در آستانه زیان قرار بگیرند. نبود نظارت کافی بر بازار نهادهها، شرایط را برای تولیدکنندگان دشوارتر کرده است.
کاظمی با بیان اینکه قیمت فروش ماهی متناسب با هزینههای تولید افزایش نیافته، ادامه داد: در حالی که هزینهها روزبهروز بالا میرود، قیمت فروش ماهی کاهش یافته و بازار تقاضا نیز ضعیف شده است. این موضوع باعث شده بسیاری از پرورشدهندگان نتوانند هزینههای جاری خود را پوشش دهند. برخی از همکاران من مجبور شدهاند بخشی از مزارع خود را تعطیل کنند یا تولید را کاهش دهند.
وی همچنین به مشکلات نقدینگی و تسهیلات بانکی اشاره کرد و گفت: بانکها شرایط سختی برای پرداخت تسهیلات در نظر گرفتهاند و بسیاری از تولیدکنندگان توان ارائه وثیقههای سنگین را ندارند. از طرفی نرخ سود تسهیلات نیز بسیار بالاست و برای یک تولیدکننده که با نوسان قیمت و بازار ضعیف مواجه است، بازپرداخت چنین وامهایی تقریباً غیرممکن است.» او تأکید کرد که حمایت واقعی زمانی اتفاق میافتد که تسهیلات متناسب با شرایط تولیدکنندگان طراحی شود.
این پرورشدهنده باتجربه در پایان گفت: چهارمحال و بختیاری ظرفیت بینظیری برای توسعه شیلات دارد، اما اگر مشکلات فعلی حل نشود، بسیاری از تولیدکنندگان از چرخه تولید خارج خواهند شد. انتظار ما این است که دولت در تأمین نهادهها، کنترل قیمت خوراک، ارائه تسهیلات کمبهره و ایجاد ثبات در بازار وارد عمل شود. اگر این حمایتها انجام شود، تولیدکنندگان میتوانند با انگیزه بیشتری به کار ادامه دهند و تولید استان را به سطح بالاتری برسانند.
به گزارش خبرنگار مهر، بررسی وضعیت شیلات چهارمحال و بختیاری نشان میدهد که این استان از نظر ظرفیت تولید، زیرساخت و نیروی انسانی، یکی از مناطق پیشرو کشور است. رشد تولید در سالهای اخیر و تکمیل زنجیره ارزش، فرصتهای مهمی برای توسعه پایدار این صنعت فراهم کرده است.
با این حال، چالشهای اقتصادی همچون افزایش هزینههای تولید، کاهش قیمت فروش و مشکلات نقدینگی، تهدیدی جدی برای فعالان این حوزه محسوب میشود. این مسائل در صورت عدم مدیریت، میتواند روند رشد استان را با کندی مواجه کند.
صادرات محصولات شیلاتی استان نیز ظرفیت بالایی برای ارزآوری دارد، اما توسعه بازارهای جدید نیازمند حمایتهای هدفمند، تسهیل فرآیندهای اداری و بهبود زیرساختهای حملونقل است. واحدهای فرآوری نیز برای رقابت در بازارهای جهانی نیازمند تسهیلات و ثبات اقتصادی هستند.
حمایت از پرورشدهندگان خرد و متوسط، کنترل قیمت نهادهها و ایجاد ثبات در بازار، از مهمترین اقداماتی است که میتواند به پایداری این صنعت کمک کند. این گروه بیشترین سهم تولید را بر عهده دارند و بیشترین آسیب را نیز از نوسانات اقتصادی متحمل میشوند.
در مجموع، آینده شیلات چهارمحال و بختیاری روشن است، به شرط آنکه سیاستگذاریهای کلان، حمایتهای دولتی و مشارکت بخش خصوصی در یک مسیر هماهنگ قرار گیرد. تحقق این هدف میتواند استان را به یکی از قطبهای اصلی صادرات محصولات شیلاتی کشور تبدیل کند.