به گزارش خبرگزاری مهر، ایرنا نوشت: آموزش مجازی در سالهای اخیر، بیش از آنکه یک انتخاب باشد، پاسخی ناگزیر به شرایط خاص بوده است، شرایطی که هرچند مانع توقف فرایند آموزش شد، اما نتوانست همه کارکردهای مدرسه را بازآفرینی کند. مدرسه فقط محل تدریس کتابهای درسی نیست، مدرسه فضایی برای تربیت، یادگیری نظم، تمرین مسئولیتپذیری، تعامل اجتماعی و بروز استعدادهای فردی است. از همین رو، دوری از کلاس حضوری، آثار خود را علاوه بر نمره و امتحان بر سبک زندگی و کیفیت رشد دانشآموزان نیز نشان میدهد. در این خصوص با مصطفی کوچکزایی، مشاور و رواندرمانگر به گفتوگو پرداختیم.
آموزش آنلاین، جایگزین کامل مدرسه نیست
کوچکزایی آموزش آنلاین را یک شیوه اقتضایی دانست و گفت: آموزش آنلاین راهکاری است که در شرایط خاص میتواند استمرار آموزش را ممکن کند، اما هرگز جایگزین کامل آموزش حضوری نیست. مدرسه محیطی است که در آن دانشآموز تنها درس نمیخواند، بلکه همزمان تربیت میشود، مهارتهای ارتباطی میآموزد، در معرض نظم جمعی قرار میگیرد و استعدادهای فردیاش مجال بروز پیدا میکند.
به گفته او، وقتی آموزش به بستر مجازی منتقل میشود، دانشآموز وارد نوعی سبک زندگی تازه میشود که در آن بسیاری از عناصر شکلدهنده به نظم آموزشی، تضعیف یا حذف میشوند. دانشآموز ممکن است تنها چند دقیقه پیش از شروع کلاس بیدار شود، بدون آمادگی کافی پای درس بنشیند و در همان حال، ذهن و توجهش درگیر امور دیگر باشد.
تمرکز کمتر، حواسپرتی بیشتر
یکی از مهمترین پیامدهای آموزش آنلاین از نگاه این مشاور، افت تمرکز و افزایش حواسپرتی است. در کلاس حضوری، دانشآموز در یک فضای واقعی آموزش قرار میگیرد، فضایی که اقتضائات خود را دارد و امکان فاصله گرفتن از درس در آن کمتر است. اما در آموزش مجازی، امکان خاموش کردن تصویر، جابهجا شدن میان برنامهها، استفاده همزمان از شبکههای اجتماعی یا پرداختن به فعالیتهای دیگر، بهسادگی وجود دارد.
کوچکزایی معتقد است، همین مسئله باعث میشود توجه دانشآموز به درس کاهش پیدا کند و کیفیت یادگیری افت کند. به گفته او، وقتی فرایند یادگیری با تمرکز پایین همراه شود، ماندگاری مطالب نیز کمتر خواهد شد.
مدرسه بستر رشد اجتماعی
او در ادامه به یکی دیگر از کارکردهای مهم مدرسه بنام شکلگیری روابط اجتماعی اشاره کرد. به باور این رواندرمانگر، بخشی از رشد کودک و نوجوان در تعامل روزانه با همسالان، معلم و محیط واقعی مدرسه رخ میدهد. در آموزش مجازی، این تعاملات طبیعی کمرنگ میشود و در عوض، حضور در فضای دیجیتال و ارتباطات غیرحضوری افزایش پیدا میکند.
به گفته کوچکزایی، این تغییر میتواند به کاهش مهارتهای ارتباطی، محدود شدن تجربههای جمعی و کمرنگ شدن حس تعلق دانشآموز به محیط آموزشی منجر شود، مسئلهای که در بلندمدت بر رشد اجتماعی او تأثیر خواهد گذاشت.
تحرک بدنی کمتر و نگرانی برای سلامت
کاهش فعالیت بدنی از دیگر پیامدهای مهم آموزش آنلاین است. کودکان و نوجوانان در سن رشد، به تحرک، بازی، حضور در فضای جمعی و تجربههای جسمی متنوع نیاز دارند. زمانی که بخش زیادی از آموزش در خانه و پشت صفحه نمایش دنبال میشود، این تحرک طبیعی کاهش مییابد.
کوچکزایی میگوید کاهش فعالیت فیزیکی در این سنین میتواند خطر اضافهوزن و چاقی را افزایش دهد و در کنار آثار روانی، سلامت جسمی دانشآموزان را نیز تهدید کند. از نگاه او، این موضوع تنها یک مسئله فردی نیست، بلکه در سطح اجتماعی و نظام سلامت نیز اهمیت دارد.
آموزش حضوری چرا اثربخشتر است؟
این مشاور تأکید میکند که آموزش حضوری به دلیل درگیر کردن همزمان حواس مختلف، اثربخشی بیشتری دارد. در فضای واقعی کلاس، دانشآموز فقط شنونده نیست او میبیند، میشنود، واکنش نشان میدهد، فضا را درک میکند و در یک تجربه زنده آموزشی قرار میگیرد. همین درگیری چندوجهی، یادگیری را عمیقتر و پایدارتر میکند.
به گفته او، بسیاری از مفاهیم زمانی بهتر فهمیده میشوند که فرد آنها را در یک موقعیت واقعی یا نزدیک به واقعیت تجربه کند. به همین دلیل است که آموزش حضوری، در مقایسه با آموزش آنلاین، معمولاً یادگیری مؤثرتری به همراه دارد.
همه دانشآموزان به یک اندازه آسیب نمیبینند
کوچکزایی با اشاره به تفاوتهای فردی میان دانشآموزان گفت: نمیتوان تأثیر آموزش آنلاین را برای همه یکسان دانست. برخی از دانشآموزان به دلیل ویژگیهایی مانند نقص توجه، بیشفعالی، بیحوصلگی یا تفاوت در شیوههای یادگیری، در هر دو نوع آموزش با چالش بیشتری روبهرو هستند. با این حال، او معتقد است آموزش مجازی برای این گروهها میتواند دشوارتر نیز باشد، زیرا محیط خانه و ابزارهای دیجیتال، زمینه حواسپرتی و خروج از فضای درس را بیشتر فراهم میکند.
جبر خودساخته راهی برای حفظ نظم در خانه
این رواندرمانگر برای کاهش آسیبهای آموزش آنلاین بر ضرورت ایجاد نوعی جبر خودساخته تأکید کرد و توضیح داد: در آموزش حضوری، ساختار مدرسه بهطور طبیعی دانشآموز را با کارهایی از بیدار شدن در ساعت مشخص گرفته تا آماده شدن، رفتن به مدرسه و حضور بهموقع در کلاس وارد نظم روزانه میکرد اما در آموزش آنلاین، این ساختار بیرونی تا حد زیادی از بین رفته است و دانشآموز باید با کمک خانواده، نمونهای از همان نظم را در خانه ایجاد کند. داشتن میز مشخص برای مطالعه، تنظیم ساعت خواب و بیداری، آماده شدن پیش از کلاس و قرار گرفتن در وضعیت مناسب برای درس خواندن، از جمله اقداماتی است که به گفته او، میتواند انگیزه و تمرکز را افزایش دهد.
نقش خانواده، حمایت آرام، نه فشار مستقیم
کوچکزایی بر نقش مهم والدین در مدیریت شرایط آموزش مجازی نیز تأکید کرد و گفت: خانوادهها نباید در این مسیر فقط مطالبهگر و آمرانه باشند بلکه باید نقش همراه و همدل نیز داشته باشند. به باور او، سرزنش مداوم، دعوا، فشار مستقیم و تکرار جملاتی مانند؛ چرا درس نمیخوانی یا چرا مشق نمینویسی، نهتنها کمکی به بهبود شرایط نمیکند، بلکه ممکن است در بلندمدت انگیزه تحصیلی کودک را کاهش دهد. او توصیه میکند والدین با شناخت ظرفیت فرزند خود، زمان مطالعه و استراحت را بهگونهای تنظیم کنند که کودک احساس فشار بیش از حد نداشته باشد و در عین حال از مسیر درس فاصله نگیرد.
عقبماندگی درسی را میتوان جبران کرد
به گفته این مشاور، دانشآموزانی که در این مدت دچار افت یا عقبماندگی درسی شدهاند، هنوز فرصت جبران دارند. او معتقد است آموزش آنلاین، با وجود همه ضعفها، این امکان را فراهم کرده که بخشی از زمانهای جانبی مانند رفتوآمد ذخیره شود و اگر دانشآموز انگیزه و برنامه داشته باشد، میتواند از این زمان برای مرور و جبران نقاط ضعف استفاده کند.
کوچکزایی در این زمینه بر استفاده از روشهای خلاقانه یادگیری تأکید کرد و گفت: اصرار بر شیوههای صرفاً سنتی، برای همه دانشآموزان پاسخگو نیست. یادگیری از طریق انیمیشن، ویدئو، محتوای صوتی، موسیقی و ابزارهای جدید آموزشی، برای بسیاری از کودکان و نوجوانان اثربخشی بیشتری دارد بهویژه برای آنهایی که حافظه دیداری و شنیداری قویتری دارند.
تعادل میان درس، استراحت و فضای مجازی
او درباره نحوه ایجاد تعادل میان درس خواندن، استراحت و استفاده از فضای مجازی نیز معتقد است، نخستین گام، واقعبین بودن نسبت به نیازهای رشدی کودکان و نوجوانان است. نباید از کودکان کمسن انتظار داشت ساعتهای طولانی فقط درس بخوانند. آنها به بازی، تحرک، سرگرمی، کشف استعدادها و تجربههای متنوع نیاز دارند.
او افزود: استفاده افراطی از فضای مجازی معمولاً زمانی اتفاق میافتد که کودک برنامه مشخصی برای روز خود ندارد. بنابراین خانوادهها باید متناسب با سن، روحیه، توان درسی و نیازهای روانی فرزندشان، برنامهای متعادل برای درس، تفریح، استراحت و حضور در فضای مجازی طراحی کنند.