به گزارش خبرنگار مهر، بارداری برای خانوادهها تنها آغاز یک مرحله تازه در زندگی نیست؛ این دوره با مجموعهای از هزینههای درمانی و مراقبتی همراه است. ویزیت پزشک و ماما، آزمایشهای دورهای، سونوگرافی، مراقبتهای تغذیهای و در موارد لازم مصرف دارو و مکمل، بخشی از هزینههایی است که خانواده در این دوره با آن مواجه میشود.
در میان این هزینهها، مکملهای دوران بارداری جایگاه ویژهای دارند؛ چراکه برخی ریزمغذیها مانند آهن و اسیدفولیک در مراقبتهای دوران بارداری اهمیت دارند و مصرف آنها باید متناسب با شرایط مادر و توصیه پزشک یا ماما انجام شود.
اما بازار مکملها برای همه مادران یکسان نیست. در داروخانهها محصولات متنوعی با ترکیبات، برند و قیمتهای مختلف عرضه میشود و همین موضوع ممکن است خانوادهها را با این پرسش مواجه کند که برای تأمین مکمل مورد نیاز مادر، چه میزان باید هزینه کنند و آیا محصول گرانتر الزاماً انتخاب مناسبتری است؟
افزایش قیمت دارو؛ روایت رسمی از افزایش هزینهها
گرانی دارو در سال جاری نیز مورد توجه مسئولان حوزه سلامت قرار گرفته است.
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، در مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که از ابتدای سال دو نوبت افزایش قیمت گروهی دارو در فروردین و خرداد انجام شده و برای حدود دو سوم داروها قیمتگذاری جدید صورت گرفته است. به گفته وی، افزایش قیمت در برخی موارد ناشی از افزایش هزینههای تولید است و بالا رفتن قیمت مواد اولیه و مواد جانبی بر هزینه نهایی تولید دارو اثر گذاشته است.
این اظهارات البته به معنای افزایش یکسان قیمت همه داروها یا مکملها نیست؛ چراکه داروها و مکملها از نظر نوع فرآورده، ترکیبات، نحوه قیمتگذاری و شرایط پوشش بیمهای تفاوت دارند. با این حال، افزایش هزینه در زنجیره تولید و تأمین میتواند در نهایت بر قدرت خرید مصرفکننده اثر بگذارد.
مکملهای بارداری؛ از آهن و اسیدفولیک تا فرآوردههای چندترکیبی
در دوران بارداری، مادر ممکن است بر اساس شرایط جسمی و نتایج آزمایشها به مکملهای مختلفی نیاز داشته باشد. آهن و اسیدفولیک از شناختهشدهترین مکملهای این دوره هستند، اما همه زنان باردار الزاماً به یک ترکیب یا یک میزان مشخص از مکملها نیاز ندارند.
همین موضوع اهمیت مشورت با پزشک یا ماما را بیشتر میکند. مکملی که برای یک مادر تجویز شده، لزوماً برای مادر دیگر ضرورت یکسانی ندارد.
از طرف دیگر، بازار مملو از فرآوردههایی است که چندین ویتامین و ماده معدنی را در یک محصول عرضه میکنند. طبیعی است که ترکیبات، برند و نوع فرآورده بر قیمت آن اثر بگذارد؛ اما قیمت بالاتر به تنهایی معیار مناسبی برای تشخیص بهتر بودن یک مکمل نیست.
آیا هر مکمل گرانقیمتی ضروری است؟
یکی از مشکلاتی که خانوادهها هنگام خرید مکمل با آن مواجه میشوند، تفاوت میان نیاز پزشکی و تنوع تجاری بازار است. ممکن است یک مادر باردار با مراجعه به داروخانه با چندین محصول مواجه شود که همگی برای دوران بارداری تبلیغ میشوند، اما ترکیبات و قیمتهای متفاوتی دارند. در چنین شرایطی، انتخاب نباید صرفاً بر اساس تبلیغات، ظاهر بستهبندی یا قیمت محصول انجام شود.
مادر باردار باید بداند کدام ماده مغذی برای وی ضروری است، چه میزان باید مصرف کند و آیا محصول دیگری که قیمت پایینتری دارد میتواند همان نیاز را تأمین کند یا خیر. پاسخ این پرسش را باید پزشک، ماما یا داروساز بر اساس ترکیبات فرآورده و شرایط مادر مشخص کند.
برنامه مکملیاری؛ حمایت از مادران در شبکه بهداشت
در کنار بازار آزاد مکملها، وزارت بهداشت نیز برای برخی گروههای هدف برنامههای مکملیاری دارد. اهمیت این برنامهها در مناطق کمبرخوردار بیشتر است؛ مناطقی که ممکن است محدودیت اقتصادی، دسترسی به غذای متنوع و دسترسی به خدمات سلامت، فشار بیشتری بر خانوادهها وارد کند. با این حال، برنامه مکملیاری را نباید با عرضه رایگان تمام مکملهای موجود در بازار یکسان دانست. نوع مکمل، گروه هدف، محل ارائه خدمت و منابع اختصاصیافته به برنامه، در میزان دسترسی افراد نقش دارد.
از سوی دیگر، طبق گزارشهای منتشرشده از وضعیت تأمین دارو در سال جاری، خود نظام دارویی کشور نیز با چالشهای مالی و تأمین روبهروست. معاون توسعه و مدیریت منابع سازمان غذا و دارو درباره بودجه سال ۱۴۰۵ هشدار داده که رشد منابع پیشبینیشده با افزایش واقعی هزینههای حوزه سلامت همخوانی کامل ندارد.
وقتی افزایش قیمت به تصمیم خانوار تبدیل میشود
مسئله اصلی گرانی مکملها فقط قیمت درجشده روی جعبه نیست. نگرانی زمانی جدی میشود که خانوادهای به دلیل افزایش هزینهها مجبور شود میان چند نیاز ضروری خود اولویتبندی کند.
برای یک خانواده برخوردار، افزایش قیمت یک مکمل ممکن است تنها به معنای پرداخت مبلغ بیشتر باشد؛ اما برای خانوادهای با درآمد محدود، همین هزینه میتواند در کنار هزینههای ویزیت، آزمایش، سونوگرافی و سایر مخارج بارداری فشار بیشتری ایجاد کند. در چنین شرایطی، ممکن است خانواده به دنبال محصول ارزانتر برود یا خرید برخی اقلام را به تعویق بیندازد.
دارو گران شده؛ اما همه افزایشها یک علت ندارند
در تحلیل افزایش قیمت دارو، نمیتوان یک علت واحد را برای همه فرآوردهها مطرح کرد.افزایش هزینه مواد اولیه، هزینههای بستهبندی، حملونقل، مسائل ارزی و مشکلات زنجیره تأمین، از جمله عواملی هستند که در اظهارات مسئولان و فعالان صنعت دارو مطرح شدهاند.
در ماههای اخیر حتی درباره افزایش هزینه بستهبندی دارویی نیز گزارشهایی منتشر شده است. برخی فعالان این صنعت از افزایش قابل توجه قیمت مواد اولیه بستهبندی و تأثیر آن بر هزینه تمامشده محصولات دارویی سخن گفتهاند. در عین حال، شرایط فعلی تأمین دارو نیز تحت تأثیر مشکلات انتقال و تأمین مواد اولیه قرار دارد و سازمان غذا و دارو در ماههای اخیر بر ایجاد مسیرهای جایگزین تأمین و ذخیرهسازی اقلام راهبردی تأکید کرده است.
بنابراین، گرانی دارو را نمیتوان صرفاً به عملکرد داروخانه یا تولیدکننده نسبت داد؛ قیمت نهایی محصول حاصل مجموعهای از عوامل در زنجیره تأمین است.
سهم بیمهها در کاهش هزینه مادران چیست؟
یکی از راههای کاهش فشار اقتصادی بر خانوادهها، کاهش سهم پرداخت از جیب مردم است. با این حال، باید میان «دارو» و «مکمل» تفاوت قائل شد. هر مکمل موجود در بازار الزاماً شرایط یکسانی از نظر پوشش بیمهای ندارد و نمیتوان انتظار داشت تمام محصولات تجاری بازار تحت پوشش بیمه قرار گیرند.
به همین دلیل، حمایت هدفمند از اقلام ضروری میتواند یکی از مسیرهای قابل بررسی باشد؛ بهویژه برای مادرانی که توان اقتصادی پایینتری دارند.در چنین مدلی، به جای اینکه تمام فرآوردههای موجود در بازار مشمول حمایت شوند، میتوان اقلام ضروری و مورد نیاز گروههای هدف را در اولویت قرار داد.
تولید داخل؛ یک گزینه، نه یک توصیه خودسرانه
در بازار مکمل ایران، محصولات تولید داخل نیز سهم قابل توجهی دارند.استفاده از ظرفیت تولید داخلی میتواند در برخی موارد امکان دسترسی به محصولات با قیمت مناسبتر را فراهم کند؛ اما صرف داخلی یا خارجی بودن یک محصول نباید معیار اصلی انتخاب باشد.
آنچه اهمیت دارد، ترکیبات محصول، کیفیت، مجوزهای قانونی، دوز ماده مؤثر و تناسب آن با نیاز مادر است. بنابراین اگر پزشک مکمل مشخصی را تجویز کرده است، تغییر آن باید پس از بررسی جایگزین مناسب توسط پزشک یا داروساز انجام شود.
سلامت مادر نباید تابع قدرت خرید باشد
بارداری دورهای است که در آن مراقبت پیشگیرانه اهمیت زیادی دارد. هدف از مراقبتهای این دوره فقط درمان بیماری نیست؛ بلکه شناسایی بهموقع مشکلات و حفظ سلامت مادر و جنین نیز اهمیت دارد.
به همین دلیل، هر سیاستی که بتواند دسترسی مادران به مراقبتهای ضروری را بدون توجه به سطح درآمد آنها تضمین کند، در واقع بخشی از سیاست سلامت عمومی محسوب میشود. تقویت برنامههای مکملیاری، تأمین منظم اقلام ضروری، توجه بیشتر به مناطق محروم، شفافسازی درباره اقلام تحت پوشش و تقویت حمایت بیمهای از نیازهای ضروری میتواند بخشی از فشار اقتصادی خانوادهها را کاهش دهد.
در کنار این موارد، اطلاعرسانی نیز اهمیت دارد. مادر باردار باید بداند کدام مکمل برای وی ضروری است، آیا در برنامه شبکه بهداشت قرار دارد، از کجا میتواند آن را دریافت کند و در صورت نبود مکمل در مرکز مربوط، از چه مسیری باید موضوع را پیگیری کند.
مادر باردار؛ آخرین حلقه یک زنجیره اقتصادی
افزایش قیمت دارو و مکمل را نمیتوان جدا از شرایط کلی اقتصاد سلامت بررسی کرد. افزایش هزینه مواد اولیه و تولید از یک سو و محدودیت منابع بیمهای و بودجهای از سوی دیگر، زنجیرهای ایجاد میکند که در نهایت بخشی از فشار آن ممکن است به مصرفکننده برسد. اما در این میان، مادر باردار نباید به آخرین حلقه و آسیبپذیرترین بخش این زنجیره تبدیل شود.
اگر سیاست حمایت از خانواده و فرزندآوری قرار است در عمل موفق باشد، مراقبت از مادر باید از پیش از تولد نوزاد مورد توجه قرار گیرد؛ از دسترسی به خدمات پزشکی و آزمایشگاهی گرفته تا تأمین دارو و مکملهای ضروری.
گرانی زمانی به یک مسئله جدی سلامت تبدیل میشود که مادر به دلیل هزینه، مراقبت ضروری خود را کاهش دهد یا کنار بگذارد. راهحل نیز صرفاً در ارزان کردن یک محصول خلاصه نمیشود؛ بلکه در مجموعهای از سیاستهای حمایتی، تأمین پایدار، پوشش هدفمند بیمهای، تقویت شبکه بهداشت و افزایش قدرت خرید خانوادهها قرار دارد.
مادر باردار نباید میان هزینههای زندگی و سلامت خود و فرزندش یکی را انتخاب کند؛ دسترسی به مراقبتهای ضروری دوران بارداری، پیش از آنکه یک هزینه اضافی برای خانواده باشد، بخشی از مسئولیت نظام سلامت در قبال مادر و نسل آینده است.