برفک دهان نوزاد چیست؟ علائم، علت و روش‌های درمان سریع

این وضعیت که اغلب به دلیل رشد بیش از حد یک قارچ رایج به وجود می‌آید اگرچه خیلی جدی نیست اما می‌تواند باعث ناراحتی کودک و اختلال در تغذیه او شود. شناخت زودهنگام علائم و آگاهی از روش‌های درمان و پیشگیری، کلید اصلی حفظ سلامت و آرامش نوزاد شماست. برای تشخیص و درمان این مسئله در ادامه با ما همراه باشید.

علائم و علت بروز برفک دهان در نوزادان

برفک دهان نوزاد که در پزشکی به آن کاندیدیازیس دهانی هم گفته می‌شود، یک عفونت قارچی بسیار شایع است که توسط یک نوع قارچ ایجاد می‌شود. این قارچ به طور طبیعی در بدن انسان از جمله دهان وجود دارد و در شرایط عادی مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما در نوزادان به دلیل سیستم ایمنی هنوز نابالغ و عدم تعادل در فلور نرمال دهان، این قارچ می‌تواند به سرعت تکثیر شده و علائم مشخص خود را بروز دهد. عواملی مانند مصرف آنتی‌بیوتیک توسط مادر، زایمان زودرس، یا ضعف عمومی بدن نوزاد می‌توانند زمینه‌ساز این رشد قارچی باشند.

علائم اولیه برفک دهان اغلب به سادگی نادیده گرفته می‌شوند و ممکن است والدین آن را با باقی‌مانده شیر اشتباه بگیرند. مهمترین نشانه، ظهور لکه‌های سفید کرمی رنگی است که بر روی زبان، داخل گونه‌ها، سقف دهان و گاهی لثه‌های نوزاد دیده می‌شوند.

علاوه بر ظاهر لکه‌ها، نوزادی که دچار برفک دهان شده است ممکن است در طول شیر خوردن یا مکیدن پستانک بی‌قراری کند و به صورت مرتب پستان را رها کند. این حالت به دلیل دردی که عفونت در دهان ایجاد می‌کند رخ می‌دهد.

چگونه برفک دهان نوزاد تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص برفک دهان در اکثر موارد با معاینه بصری ساده توسط والدین یا پزشک امکان‌ پذیر است. اگر لکه‌های سفید در داخل دهان مشاهده کردید که پاک نمی‌شوند و نوزاد دچار بی‌قراری در تغذیه شده است، اولین گام مراجعه به پزشک اطفال یا متخصص نوزادان است. پزشک با بررسی دقیق محل ضایعات، جنسیت آنها و همچنین بررسی ناحیه پوشک نوزاد تشخیص را قطعی می‌کند. بررسی پوشک به دلیل آن است که عفونت قارچی ممکن است به صورت همزمان در ناحیه پوشک هم وجود داشته باشد.

آیا برفک دهان نوزاد خطرناک است؟

در بیشتر موارد، برفک دهان نوزاد یک وضعیت موقتی و غیر خطرناک تلقی می‌شود، مشروط بر اینکه به موقع تشخیص داده و درمان شود. خطر اصلی زمانی بروز می‌کند که این عفونت به دلیل عدم درمان، گسترش یابد و باعث اختلال جدی در تغذیه نوزاد شود. اگر نوزاد به دلیل درد ناشی از برفک از مکیدن امتناع کند دریافت کالری کافی برای رشد او مختل شده و این مسئله می‌تواند منجر به کم ‌آبی بدن یا کاهش وزن شود که در سنین پایین بسیار نگران‌کننده است.

گسترش عفونت از دهان به مری نیز یکی دیگر از عوارض بالقوه است که می‌تواند درد شدیدتری ایجاد کند. این امر به خصوص در نوزادان نارس یا دارای سیستم ایمنی ضعیف‌تر نیازمند توجه فوری پزشکی است. همچنین، اگر نوزاد مبتلا به اگزما یا مشکلات پوستی زمینه‌ای باشد، احتمال پخش شدن قارچ به ناحیه پوشک و ایجاد درماتیت قارچی نیز افزایش می‌یابد.

پیشگیری از برفک دهان نوزاد

پیشگیری از بروز برفک دهان نوزاد نیازمند رعایت نکات بهداشتی دقیق در مورد محیط تغذیه و لوازم مورد استفاده کودک است. برخی از مهمترین نکات عبارتند از:

۱) استریل کردن منظم تمامی وسایلی است که با دهان نوزاد در تماس هستند. این شامل شیشه شیر، سر شیشه، پستانک، دندان‌گیرها و هر وسیله دیگری که کودک به دهان می‌برد، می‌شود. جوشاندن این وسایل در آب برای چند دقیقه یا استفاده از دستگاه‌های استریل کننده، راهی مؤثر برای از بین بردن هاگ‌های قارچ است.

۲) در مورد مادرانی که به نوزاد خود شیر می‌دهند، بهداشت پستان‌ها نیز اهمیت پیدا می‌کند. پس از هر بار شیردهی، مادر باید سینه خود را به آرامی و با آب ولرم بشوید و اجازه دهد کاملا هوا بخورد. این کار از تجمع رطوبت و رشد قارچ‌ها بر روی پوست سینه جلوگیری می‌کند.

۳) بهداشت دهان نوزاد در فواصل بین شیردهی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. اگرچه مسواک زدن دهان نوزاد به معنای مرسوم کلمه وجود ندارد اما می‌توان با استفاده از یک پارچه تمیز و مرطوب داخل دهان و زبان نوزاد را پس از هر وعده غذایی پاک کرد.

درمان خانگی برفک دهان نوزاد: راهکارهای ایمن و کمکی

اگرچه درمان قطعی برفک دهان نیازمند داروهای ضد قارچ تجویز شده توسط پزشک است، اما در موارد خفیف یا به عنوان درمان کمکی، برخی روش‌های خانگی می‌توانند به تسکین و بهبود وضعیت کمک کنند. رایج‌ترین و ایمن‌ترین راهکار، استفاده از آب نمک رقیق شده است. با توجه به حساسیت دهان نوزاد، باید محلول بسیار رقیق باشد و به طور حتم قبل از استفاده با پزشک مشورت شود. این محلول می‌تواند به شستشوی ملایم ناحیه آلوده کمک کند.

یکی از نکات کلیدی در درمان خانگی، حفظ رطوبت دهان نوزاد است. اطمینان از دریافت کافی مایعات چه از طریق شیر مادر و چه شیر خشک به جلوگیری از خشکی و تشدید عفونت کمک می‌کند. همچنین باید از هرگونه ماده محرک یا معطر مانند خوشبو کننده‌های پستانک یا لوسیون‌های حاوی مواد شیمیایی در اطراف دهان نوزاد دوری کرد چون این مواد می‌توانند تعادل طبیعی دهان را به هم زده و وضعیت را بدتر سازند.

چه زمانی مراجعه به پزشک برای درمان برفک دهان ضروری است؟

اگرچه بسیاری از موارد خفیف ممکن است با رعایت بهداشت و زمان به خودی خود برطرف شوند اما در شرایط خاصی مراجعه فوری به پزشک ضروری است. اولین نشانه هشدار دهنده عدم بهبود علائم پس از گذشت چند روز از شروع اقدامات بهداشتی اولیه است. اگر لکه‌های سفید شروع به گسترش به نواحی دیگر دهان یا حلق نوزاد کردند یا اگر نوزاد به طور مداوم از شیر خوردن امتناع می‌کند و کاهش وزن مشاهده می‌شود، باید با پزشک مشورت کرد.

در صورتی که برفک دهان با برفک ناحیه پوشک همراه باشد این امر نشان‌دهنده یک عفونت قارچی قوی‌تر است که نیاز به درمان یا داروهای موضعی قوی‌تر دارد. همچنین اگر نوزاد شما زودرس متولد شده باشد یا نقص ایمنی شناخته شده‌ای داشته باشد حتی کوچکترین نشانه‌های برفک دهان باید توسط متخصص مورد ارزیابی قرار گیرد تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود. در انتها، به خاطر داشته باشید که در مجله دکتردکتر می‌توانید با بهترین روش‌های مراقبت از فرزندان و تامین سلامت جسمی و روانی آنان آشنا شوید.

منبع:

healthychildren