ترنک؛ داروی زامبی که انسان را زنده‌زنده می‌پوساند!

مجموعه: ایدز و انواع اعتیاد

ماده مخدر ترنک ترکیبی خطرناک از زایلازین و فنتانیل است 

ماده مخدر ترنک: تهدیدی مرگبار در بازار سیاه

در دنیای پیچیده مواد مخدر غیرقانونی، ترکیبات جدیدی دائماً ظاهر می‌شوند که سلامت عمومی را به چالش می‌کشند. یکی از این تهدیدهای نوظهور، ماده‌ای به نام «ترنک» (Tranq) است که به سرعت به یکی از کشنده‌ترین عوامل در بحران اوردوز آمریکا تبدیل شده.

ترنک، که نام خیابانی آن از واژه انگلیسی Tranquilizer (آرام‌بخش) گرفته شده، ترکیبی خطرناک از زایلازین (Xylazine) یک داروی بیهوش‌کننده دامپزشکی و فنتانیل (Fentanyl) یک ماده افیونی مصنوعی بسیار قوی است. این ماده نه تنها سیستم تنفسی و قلبی مصرف‌کنندگان را به خطر می‌اندازد، بلکه عوارض جانبی وحشتناکی مانند زخم‌های پوستی نکروزه (پوسیدگی بافت) ایجاد می‌کند که به مصرف‌کنندگان ظاهری «زامبی‌وار» می‌دهد.

با توجه به گزارش‌های اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا (DEA) و سازمان‌های بهداشتی مانند NIDA و CDC، رواج ترنک از سال ۲۰۲۲ به بعد افزایش چشمگیری داشته و تا سال ۲۰۲۶ همچنان یکی از عوامل اصلی مرگ‌های ناشی از اوردوز باقی مانده است. در این مقاله، بر اساس اطلاعات رسمی و تحقیقات اخیر، به بررسی جامع این ماده می‌پردازیم.

ترنک سیستم تنفسی و ضربان قلب را به شدت کاهش می‌دهد

ترنک چیست و چگونه تولید می‌شود؟

ترنک یک ماده مخدر صنعتی است که هیچ ریشه طبیعی ندارد و کاملاً در آزمایشگاه‌ها تولید می‌شود. زایلازین، جزء اصلی آن، یک α۲-آگونیست آدرنرژیک است که به عنوان آرام‌بخش، تسکین‌دهنده درد و شل‌کننده عضلات در دامپزشکی برای حیوانات بزرگ مانند اسب و گاو استفاده می‌شود.

این دارو توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای مصرف انسانی تأیید نشده، اما دسترسی آسان به آن از طریق واردات قانونی (اغلب از چین) آن را به گزینه‌ای جذاب برای قاچاقچیان تبدیل کرده است. فنتانیل، دیگر جزء کلیدی، یک افیون مصنوعی است که حدود ۱۰۰ برابر قوی‌تر از مرفین عمل می‌کند و اغلب به عنوان جایگزین ارزان‌تر هروئین در بازار سیاه فروخته می‌شود.

ترکیب این دو ماده در بازار خیابانی به دلایل اقتصادی و عملی انجام می‌گیرد. قاچاقچیان معمولاً نیم گرم زایلازین و نیم گرم فنتانیل را با ۹۹ گرم مواد پرکننده غیرمخدر مخلوط می‌کنند تا ۱۰۰ بسته یک گرمی تولید کنند. این فرآیند اغلب با دستگاه‌های مخلوط‌کن خانگی انجام می‌شود که منجر به توزیع ناهموار مواد فعال می‌گردد، برخی بسته‌ها خلوص پایین دارند، در حالی که دیگران ممکن است دوز کشنده‌ای از کریستال‌های ریز فنتانیل یا زایلازین داشته باشند. این ناهمواری یکی از دلایل اصلی «کشتار ناخواسته مشتریان» است، زیرا مصرف‌کنندگان نمی‌توانند دوز دقیق را پیش‌بینی کنند. ساختار شیمیایی زایلازین به صورت زیر است:

در خیابان، ترنک اغلب به صورت پودر سفید یا کریستالی فروخته می‌شود و با نام‌هایی مانند «tranq dope»، «horse tranq» یا «sleep cut» شناخته می‌شود. وقتی با هروئین یا کوکائین ترکیب شود، ممکن است به آن «speedball» بگویند.

ترنک باعث بیهوشی طولانی و حالت زامبی‌وار می‌شود

عوارض و خطرات مصرف

ترنک اثرات تخدیری سریعی ایجاد می‌کند که سیستم عصبی مرکزی را سرکوب می‌نماید. زایلازین و فنتانیل هر دو باعث کاهش ضربان قلب، افسردگی تنفسی (کاهش دم و بازدم) و افت فشار خون می‌شوند. مصرف‌کننده ممکن است ظرف چند دقیقه به حالت بیهوشی کامل برسد، که این امر خطر ایست قلبی و تنفسی را افزایش می‌دهد. عوارض کوتاه‌مدت شامل گیجی، فراموشی، خواب‌آلودگی شدید و کاهش علائم حیاتی است.

یکی از بارزترین عوارض بلندمدت، کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت پوست است که منجر به زخم‌های باز، عفونت شدید و نکروز (پوسیدگی بافت) می‌گردد. این زخم‌ها اغلب روی پاها، دست‌ها و حتی نقاط دور از محل تزریق ظاهر می‌شوند و می‌توانند به قطع عضو بیانجامند. حدود ۴۰ درصد مصرف‌کنندگان دچار این زخم‌ها می‌شوند، حتی اگر ماده را استنشاق یا بلع کنند.

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که ترکیب فنتانیل-زایلازین ممکن است اثر سرخوشی فنتانیل را طولانی‌تر کند و علائم ترک را شدیدتر نماید، که این امر اعتیاد را افزایش می‌دهد. علائم ترک شامل اضطراب، بی‌قراری، اسپاسم عضلانی و افت شدید فشار خون است.

اوردوز با ترنک و درمان آن

اوردوز با ترنک شبیه اوردوز افیونی است اما خطرناک‌تر: بیهوشی طولانی (گاهی ساعت‌ها)، تنفس کند، مردمک‌های ریز، پوست سرد و لب‌های آبی. زایلازین غیرافیونی است، بنابراین نالوکسان (Narcan) فقط اثرات فنتانیل را خنثی می‌کند و روی زایلازین بی‌تأثیر است. درمان شامل حمایت تنفسی (ونتیلاتور)، داروهای افزایش فشار خون و مراقبت از زخم‌ها می‌شود. 

با جایگزینی مدتومیدین، اوردوزها پیچیده‌تر شده‌اند، زیرا این ماده علائم ترک شدیدتری مانند افزایش ضربان قلب و فشار خون ایجاد می‌کند که می‌تواند به آسیب قلبی و مغزی منجر شود.

قاچاقچیان از ترنک برای طولانی‌تر کردن اثر فنتانیل استفاده می‌کنند

سوالات متداول

۱٫ ترنک دقیقاً چیست؟

ترنک نام خیابانی ترکیبی از زایلازین (آرام‌بخش دامپزشکی برای اسب و گاو) و فنتانیل (افیون مصنوعی بسیار قوی) است. گاهی فقط به زایلازین هم ترنک می‌گویند، اما خطرناک‌ترین شکل آن ترکیب با فنتانیل است.

۲٫ چرا به آن «داروی زامبی» می‌گویند؟

به‌خاطر خواب‌آلودگی شدید و طولانی (گاهی ساعت‌ها) و زخم‌های پوستی نکروزه (پوسیدگی بافت) که مصرف‌کننده را شبیه زامبی‌های فیلم‌ها می‌کند، زخم‌های عمیق سیاه‌رنگ روی دست و پا که حتی بدون تزریق هم ظاهر می‌شوند.

۳. آیا نالوکسان (Narcan) روی اوردوز ترنک اثر دارد؟

فقط روی بخش فنتانیل اثر می‌کند و زایلازین را خنثی نمی‌کند. بنابراین در اوردوز ترنک، نالوکسان کمک می‌کند اما کافی نیست و نیاز به مراقبت‌های حمایتی بیمارستان (تنفس مصنوعی، داروهای فشار خون) هست.

۴٫ زخم‌های ترنک چطور به وجود می‌آیند و آیا درمان دارند؟

زایلازین جریان خون به پوست را کاهش می‌دهد و باعث مرگ بافت می‌شود. زخم‌ها حتی دور از محل تزریق ظاهر می‌شوند. درمان سخت است و شامل پاکسازی، آنتی‌بیوتیک، جراحی و گاهی قطع عضو می‌شود.

۵٫ آیا ترنک اعتیادآور است؟

بله، به‌ویژه وقتی با فنتانیل ترکیب شود. علائم ترک شامل اضطراب شدید، بی‌قراری، اسپاسم عضلانی و افت فشار خون است، گاهی شدیدتر از ترک فنتانیل تنها.

۶٫ ترنک چطور مصرف می‌شود؟

تزریق (رایج‌ترین)، استنشاق از بینی، بلع قرص یا گاهی دود کردن. تزریق خطرناک‌ترین روش است.

۷٫ آیا ترنک در آزمایش ادرار یا خون مشخص می‌شود؟

در تست‌های معمولی مواد مخدر خیر. تست‌های تخصصی لازم است و چون نیمه‌عمر زایلازین کوتاه است (کمتر از یک ساعت)، باید خیلی زود پس از مصرف تست شود.

۸٫ چرا قاچاقچیان ترنک می‌سازند؟

ارزان است، حجم ماده را زیاد می‌کند، اثر سرخوشی را طولانی‌تر می‌کند و سود بیشتری دارد. 

۹٫ اگر کسی در اطرافم ترنک مصرف کند، چه کنم؟

فوراً کمک پزشکی بخواهید.

نالوکسان تزریق کنید (اگر دارید).

فرد را به پهلو بخوابانید تا راه تنفس باز بماند.

زخم‌ها را دستکاری نکنید و به مراکز کاهش آسیب یا بیمارستان ببرید.

۱۰٫ آیا ترنک قابل درمان است؟

بله، با سم‌زدایی پزشکی، درمان زخم‌ها، مشاوره روان‌شناختی و برنامه‌های بازتوانی. 

۱۱٫ چطور می‌توان از مصرف ترنک پیشگیری کرد؟

آگاهی، تست مواد قبل از مصرف (نوارهای تست زایلازین موجود است)، مصرف نکردن تنها، داشتن نالوکسان همراه و مراجعه به مراکز کاهش آسیب.

۱۲٫ ترنک چقدر کشنده است؟

یکی از کشنده‌ترین ترکیبات تاریخ مواد مخدر آمریکا نامیده شده. در سال‌های اخیر عامل ده‌ها هزار مرگ بود.

نتیجه‌گیری

ترنک نمادی از تحولات سریع در بازار مواد مخدر است که قاچاقچیان را به سمت ترکیبات ارزان و قدرتمند سوق می‌دهد. با وجود کاهش نسبی مرگ‌ها در ۲۰۲۵، جایگزینی با مواد جدید مانند مدتومیدین نشان‌دهنده ادامه بحران است. مقابله مؤثر نیاز به ترکیبی از قوانین سختگیرانه، تحقیقات علمی و برنامه‌های کاهش آسیب دارد تا جان‌ها نجات یابند و جامعه ایمن‌تر شود. اگر علائم مصرف در اطرافیان مشاهده کردید، فوراً کمک حرفه‌ای بگیرید، پیشگیری همیشه بهتر از درمان است.

گردآوری:بخش سلامت بیتوته