یادداشت مهمان، مجید موافق قدیری رییس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران و عضو هییت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران ، در دنیای امروز که تغییرات آب و هوایی به عنوان یکی از بزرگ ترین چالش های بشریت شناخته میشود، بخش کشاورزی و دامپروری بیش از سایر حوزه ها تحت تاثیر قرار گرفته است. منابع خوراک دام که اساس تولید پروتئین حیوانی را تشکیل می دهند، مستقیما از این تغییرات آسیب می بینند. از آنجایی که تقاضای جهان برای غذاهایی با محصولات حیوانی به طور قابل توجهی روندی رو به رشد دارد، تغییرات آب و هوا می تواند این روند را مختل کرده و منجر به کمبودهای جدی در زنجیره تامین غذا شود.
ایران کشوری است که بخش عمده ای از اقتصاد روستایی آن وابسته به دامپروری است و تغییرات آب و هوایی می تواند بخش عمده ای از این تولیدات را تهدید نماید. این تهدیدات می توانند هم به شکل مستقیم و هم غیرمستقیم بر منابع خوراک دام اثرگذار باشند.
تاثیرات مستقیم بر تولید و کیفیت خوراک
تغییرات آب و هوایی از جمله افزایش دما، کاهش بارندگی و رویدادهایی مانند خشکسالی و سیل مستقیما بر تولید غلات و علوفه تاثیر می گذارد. افزایش دمای جهانی می تواند بازده محصولات کلیدی مانند ذرت، گندم و سویا را کاهش دهد، زیرا گرمای بیش از حد کیفیت تغذیه ای گیاهان را کاهش می دهد. از طرفی در مناطق خشک کمبود آب می تواند تولید علوفه را کاهش دهد که این امر تولیدکنندگان را مجبور به وابستگی بیشتر به واردات می نماید و قیمت ها را افزایش دهد. ضمن اینکه تغییرات در الگوهای بارندگی می تواند منجر به شیوع آفات و بیماری های گیاهی شود که کیفیت خوراک را کاهش داده و خطر آلودگی به سموم قارچی مانند آفلاتوکسین را افزایش دهد. مشکلی که می تواند منجر به مرگ و میر بخش عظیمی از جمعیت دامی شود.
در ایران این تاثیرات به دلیل موقعیت جغرافیایی خشک و نیمه خشک تشدید می گردد. افزایش دما می تواند تولید دام را به دلیل تنش و استرس گرمایی کاهش دهد. از طرفی کاهش بارندگی منجر به افت کیفیت و کمیت علوفه می شود و رقابت بین مصرف انسانی و حیوانی را نیز افزایش می دهد.
منطق میگوید این تاثیرات زنجیره ای هستند: کاهش تولید غلات نه تنها خوراک دام را کمیاب می کند بلکه رقابت بین مصرف انسانی و حیوانی را تشدید می نماید و با ادامه روند گرمایش، این رقابت می تواند به بحرانهای غذایی در جهان منجر شود. در ایران وابستگی به واردات غلات در شرایط بحران و تحریم، چالش ها را دو چندان می کند و نیاز به استراتژی های بومی را برجسته تر می سازد.
تغییرات غیر مستقیم بر سلامت و بهره وری دام
علاوه بر منابع خوراک دام، تغییرات آب و هوایی بر خود دام و طیور نیز تاثیر می گذارد و چرخه تولید را مختل میکند. گرمای شدید می تواند مصرف خوراک دام را کاهش دهد زیرا حیوانات برای حفظ تعادل حرارتی، انرژی بیشتری صرف می کنند و این امر منجر به کاهش وزن، شیر و تخم مرغ می گردد. در مرغداری ها افزایش دما می تواند نرخ مرگ و میر را به طور چشمگیری افزایش دهد زیرا طیور حساسیت بالایی به استرس حرارتی دارند.
از سوی دیگر تغییرات در الگوهای بیماری ها به دلیل رطوبت بالاتر میتواند سلامت گله ها را تهدید کند و هزینه های دامپزشکی و سلامت دام را افزایش دهد.
در کشورمان این تاثیرات غیرمستقیم با افزایش خشکسالی و سیل ها تشدید می گردد. استرس حرارتی و کمبود رطوبت رشد دام را مختل کرده، شیوع بیماری ها را افزایش داده و بهره وری کلی گله ها را به شدت کاهش میدهد که این چرخه معیوب را در بخش دامپروری ایران تشدید میکند.
راه حل ها و چشم اندازهای آینده
برای مقابله با این چالش ها رویکردهای منطقی و مبتنی بر علم ضروری است. تنوع بخشی به منابع خوراک دام، مانند استفاده از گیاهان مقاوم به گرما یا خوراک های جایگزین و بهره مندی از تکنولوژی و ظرفیت های بالقوه و بالفعل کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان و البته توسعه کشت فراسرزمینی می تواند تا حدی وابستگی به نهاده های دامی وارداتی پر مصرف را کاهش دهد.