اهمیت ارزیابی جامع سالمندان در مراجعات پزشکی /تأکید بر نگاه همه‌جانبه به سلامت در دوران سالمندی | ایران مدلبز

متخصص اعصاب و روان، فلوشیپ روان‌پزشکی سالمندان و دانشیار گروه روان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت توجه سیستماتیک به ارزیابی جامع سالمندی (CGA) در مراجعات پزشکی گفت: در بسیاری از موارد، علت اصلی شکایت ظاهری سالمندان نه در عضو بیمار، بلکه در ریشه‌های شناختی، روانی یا عملکردی نهفته است و تشخیص به‌موقع این جنبه‌ها نقشی تعیین‌کننده در پیشگیری از افت عملکرد و ارتقای کیفیت زندگی آنان دارد.

دکتر علی اسماعیلی در گفتگو با وب‌دا اظهار داشت: افزایش امید به زندگی و رشد جمعیت سالمندان در کشور از این حیث ضرورت دارد که تمامی پزشکان و همکاران حوزه سلامت هنگام مراجعه سالمندان، رویکردی فراگیر نسبت به ارزیابی وضعیت جسمی، روانی، اجتماعی و عملکردی آنان اتخاذ کنند. وی تأکید کرد: هرچند سالمندان معمولاً با شکایت مشخصی به کلینیک‌ها مراجعه می‌کنند، اما در بسیاری موارد، علت اصلی اختلالات جسمی یا شناختی در یافته‌های پنهان ارزیابی جامع آشکار می‌شود؛ برای نمونه، زوال حافظه ممکن است ناشی از عفونت ادراری بدون علامت باشد.

فلوشیپ روان‌پزشکی سالمندان، با اشاره به اجزای مختلف ارزیابی جامع سالمندی (CGA) خاطرنشان کرد: این ارزیابی شامل بررسی عملکرد روزانه اعم از فعالیت‌های پایه زندگی روزانه ADL مانند غذا خوردن، استحمام و نظافت شخصی، و فعالیت‌های ابزاری IADL همچون رانندگی، مدیریت مالی و مصرف داروها است.

دکتر اسماعیلی افزود: متأسفانه اُفت عملکرد در این شاخص‌ها نه‌تنها نشانه فرایند طبیعی پیری نیست، بلکه می‌تواند اولین علامت افسردگی، اضطراب یا دمانس باشد.

وی دومین محور ارزیابی را وضعیت تغذیه و اشتها عنوان کرد و هشدار داد کاهش دریافت پروتئین و کالری در سالمندان، به‌ویژه افرادی که تنها زندگی می‌کنند، سبب سوءتغذیه، هیپوآلبومینمی و کاهش ایمنی (از جمله لنفوپنی) می‌گردد. سومین جنبه مهم، راه رفتن و تعادل است که به گفته وی نباید به صرف کندی طبیعی سن نسبت داده شود؛ چرا که ممکن است نشانه‌ای از بیماری‌هایی مانند پارکینسون، افسردگی یا فرسودگی جسمی باشد.

متخصص اعصاب و روان و فلوشیپ روان‌پزشکی سالمندان سقوط و افتادن را یکی از خطرات شایع در سالمندان عنوان و تأکید کرد حتی یک‌بار زمین خوردن باید جدّی تلقی شود؛ زیرا می‌تواند ناشی از اختلالات قلبی‌عروقی، اُفت فشارخون وضعیتی، نوروپاتی یا زوال شناختی همچون آلزایمر باشد.

عضو هیأت علمی گروه روان‌پزشکی دانشگاه همچنین به ارزیابی حیطه‌های شناختی پرداخت که شامل سنجش جهت‌یابی، حافظه، عملکردهای زبانی و اجرایی مغز است. این ارزیابی در تشخیص به‌موقع بیماری‌های نورودژنراتیو، افسردگی و دلیریوم اهمیت ویژه دارد. به گفته وی، وضعیت خواب و اختلالات کنترلی ادرار و مدفوع نیز نباید نادیده گرفته شوند؛ چرا که بی‌اختیاری ممکن است علامت بیماری‌های زمینه‌ای باشد.

در ادامه، دکتر اسماعیلی به خطر چنددارویی اشاره کرد و مصرف هم‌زمان بیش از پنج داروی مختلف را از عوامل مهم تداخلات دارویی در سالمندان برشمرد و افزود: در چنین شرایطی باید عملکرد کلیوی و کبدی با دقت پایش شود تا از عوارض ناخواسته داروها پیشگیری گردد.

متخصص اعصاب و روان و فلوشیپ روان‌پزشکی سالمندان خاطرنشان کرد: ارزیابی جامع سالمندان نه‌تنها ابزار تشخیص اختلالات جسمی و روانی است، بلکه شاخص بهبودی و کیفیت مراقبت نیز به شمار می‌رود؛ زیرا جنبه‌های روان‌شناختی، حمایتی، اقتصادی، معنوی و اجتماعی سالمندان سهم بسزایی در حفظ کرامت و ارتقای سلامت آنان دارد.